اثر دومینویی انرژی و اتانول؛ منشأ گرانی شکر در ایران چیست؟
به گزارش زومان، قیمت شکر در ایران یکبار دیگر بالا رفت؛ افزایشی که اینبار نه به شکل یک عدد خشک، بلکه در قالب تغییری ملموس در بازار دیده میشود.
بر اساس نامه انجمن صنفی کارخانههای قند و شکر ایران، نرخهای جدید این محصول اعلام شده و بر مبنای آن قیمت هر کیلوگرم شکر سفید تولید داخل در کارخانه ۸۵ هزار تومان تعیین شده است. با احتساب ۱۰ درصد مالیات بر ارزش افزوده، قیمت شکر فله برای مصرفکننده به ۱۰۸ هزار و ۵۰۰ تومان و قیمت هر کیلوگرم شکر بستهبندی برای مصرفکننده به ۱۲۵ هزار تومان رسیده است.
بررسیهای زومان نشان میدهد شرکت بسته بندی که در اسفند ۱۴۰۴ و اوایل فروردین ۹۵ هزار تومان بود، در هفته پایانی فروردین به ۱۱۰ هزار تومان رسید و امروز نرخ هر کیلوگرم آن به ۱۲۵ هزار تومان افزایش یافت. این تغییرات نشاندهنده فشار قیمتی بر سبد خرید مصرفکننده است.
این تغییرات به معنای افزایش حدود ۳۱.۵ درصدی قیمت شکر در کمتر از دو ماه است؛ افزایشی که ردپای آن تنها در بازار داخلی دیده نمیشود و سرنخهایی از آن را میتوان در تحولات بازار جهانی نیز جستوجو کرد.
گزارش یاهو فایننس نشان می دهد که در بازارهای جهانی نیز قیمت شکر طی روزهای اخیر مسیر صعودی گرفته است و شکر خام در بازار نیویورک رشد ۲.۰۲ درصدی را تجربه کرده و شکر سفید در بازار لندن نیز افزایش ۱.۳۶ درصدی را ثبت کرده است. این رشد باعث شد قیمتها در بازار نیویورک به بالاترین سطح خود در حدود دو هفته و نیم اخیر برسند؛ حرکتی که تا حد زیادی تحت تأثیر تحولات بازار انرژی شکل گرفته است.
افزایش بهای بنزین در بازارهای جهانی ــ که به بالاترین سطح ۳.۷۵ سال اخیر رسیده ــ یکی از مهمترین عوامل تقویت قیمت شکر محسوب میشود. رشد قیمت سوخت باعث شده تولید اتانول برای کارخانههای فرآوری نیشکر جذابتر شود. از آنجا که اتانول نیز از نیشکر تولید میشود، بسیاری از تولیدکنندگان بهویژه در برزیل ترجیح میدهند سهم بیشتری از نیشکر را به تولید سوخت زیستی اختصاص دهند. این تغییر جهت در عمل به کاهش عرضه شکر در بازار جهانی منجر میشود و در نتیجه فشار افزایشی بر قیمتها وارد میکند.
نشانههای این تغییر در آمار تولید نیز دیده میشود. آژانس پیشبینی دولت برزیل، «کوناب»، در نخستین گزارش خود برای فصل زراعی ۲۰۲۶/۲۷ اعلام کرده که تولید شکر این کشور با کاهش جزئی به ۴۳.۹۵ میلیون تن خواهد رسید؛ در حالی که تولید اتانول با رشد ۷.۲ درصدی به ۲۹.۲ میلیارد لیتر افزایش مییابد. این جابهجایی در الگوی تولید بزرگترین تولیدکننده شکر جهان، یکی از عوامل مهمی است که به تقویت انتظارات افزایشی در بازار کمک کرده است.
با این حال، مسیر قیمت شکر در هفتههای گذشته کاملاً صعودی نبوده است. در اواخر فروردین، قیمتها تحت تأثیر پیشبینی عرضه فراوان و تقاضای نسبتاً ضعیف، به پایینترین سطح ۵.۵ سال اخیر رسیده بودند. حجم بالای تحویل شکر برای تسویه قراردادهای منقضیشده در بازار لندن نیز نشانهای از همین ضعف تقاضا تلقی میشد. در کنار این عوامل، وضعیت تولید در برخی کشورهای بزرگ نیز همچنان بر چشمانداز بازار اثرگذار است.
با وجود این، برخی مؤسسات تحلیلی بر این باورند که مازاد عرضه جهانی ممکن است کمتر از برآوردهای اولیه باشد. مؤسسات «کوریگ آنالیتیکس» و «چارنیکو» اخیراً پیشبینی خود از مازاد عرضه در فصل ۲۰۲۶/۲۷ را کاهش دادهاند. در کنار این موضوع، نگرانیها درباره اختلال در مسیرهای تجاری نیز مطرح شده است؛ بهطوری که برآورد میشود محدودیتهای ناشی از انسداد تنگه هرمز بتواند حدود ۶ درصد از تجارت جهانی شکر را تحت تأثیر قرار دهد.
در مجموع، هرچند بازار جهانی همچنان با پیشبینیهایی از رشد تولید روبهرو است، اما تغییر الگوی مصرف نیشکر به سمت تولید اتانول، نوسانات بازار انرژی و برخی ریسکهای تجاری باعث شده قیمتها بار دیگر در مسیر صعودی قرار بگیرند. در چنین فضایی، افزایش اخیر قیمت شکر در ایران نیز تا حدی در امتداد همین تحولات جهانی قابل تفسیر است؛ جایی که پیوند میان بازار انرژی، تولید سوختهای زیستی و عرضه شکر، به یکی از عوامل تعیینکننده در روند قیمتها تبدیل شده است.