اثر دومینویی انرژی و اتانول؛ منشأ گرانی شکر در ایران چیست؟
به گزارش زومان، قیمت شکر در ایران یکبار دیگر بالا رفت؛ افزایشی که اینبار نه به شکل یک عدد خشک، بلکه در قالب تغییری ملموس در بازار دیده میشود.
بر اساس نامه انجمن صنفی کارخانههای قند و شکر ایران، نرخهای جدید این محصول اعلام شده و بر مبنای آن قیمت هر کیلوگرم شکر سفید تولید داخل در کارخانه ۸۵ هزار تومان تعیین شده است. با احتساب ۱۰ درصد مالیات بر ارزش افزوده، قیمت شکر فله برای مصرفکننده به ۱۰۸ هزار و ۵۰۰ تومان و قیمت هر کیلوگرم شکر بستهبندی برای مصرفکننده به ۱۲۵ هزار تومان رسیده است.
بررسیهای زومان نشان میدهد شرکت بسته بندی که در اسفند ۱۴۰۴ و اوایل فروردین ۹۵ هزار تومان بود، در هفته پایانی فروردین به ۱۱۰ هزار تومان رسید و امروز نرخ هر کیلوگرم آن به ۱۲۵ هزار تومان افزایش یافت. این تغییرات نشاندهنده فشار قیمتی بر سبد خرید مصرفکننده است.
این افزایش ۳۱.۵ درصدی قیمت شکر در کمتر از دو ماه، بیشتر از آنکه نتیجه نوسان داخلی باشد، محصول ترکیب وابستگی وارداتی و فشارهای بازار جهانی است. ساختار تأمین شکر در ایران بهگونهای است که حدود نیمی از مصرف کشور از طریق واردات تأمین میشود؛ بنابراین هر تغییر در قیمت جهانی عملاً به بخشی از قیمت داخلی تبدیل میشود.
مشکل از جایی شروع شد که واردات سال گذشته با نیاز واقعی همخوانی نداشت؛ رخدادی که فعالان صنعت در اسفند نسبت به آن هشدار داده بودند. بر اساس گزارشها، در ۱۰ ماهه ۱۴۰۴ تنها ۵۳۶ هزار تن شکر خام وارد کشور شده، در حالیکه نیاز وارداتی کشور حدود یک میلیون تن بود.
مصرف سالانه شکر ایران حدود ۲.۵ میلیون تن است که ۱.۵ میلیون تن آن از تولید داخل و حدود یک میلیون تن از محل واردات باید تأمین شود.- مریم قوام معنوی، دبیر انجمن کارفرمایی تصفیهکنندگان شکر خام
این نقطهضعف که حالا اثر خود را بر قیمت این محصول گذاشته است، زمانی بروز کرده که بازار جهانی نیز وارد یک فاز افزایشی تازه شده است و براساس گزارش یاهو فایننس، قیمت شکر خام در نیویورک ۲.۰۲ درصد و شکر سفید در لندن ۱.۳۶ درصد افزایش یافته و نرخها به بالاترین سطح دو هفته و نیم اخیر رسیدهاند.
محرک اصلی این رشد نیز از سمت بازار انرژی آمده: افزایش بهای بنزین در بازارهای جهانی ــ که به بالاترین سطح ۳ سال و ۹ ماه اخیر رسیده ــ تولید اتانول را برای کارخانههای نیشکر سودآورتر کرده و بخشی از نیشکر از چرخه تولید شکر خارج شده است؛ موضوعی که به کاهش عرضه جهانی و تقویت قیمتها منجر شده است.
از آنجا که اتانول نیز از نیشکر تولید میشود، بسیاری از تولیدکنندگان بهویژه در برزیل -کشوری که مبدا صادرات شکر خام به ایران است- ترجیح میدهند سهم بیشتری از نیشکر را به تولید سوخت زیستی اختصاص دهند. این تغییر جهت در عمل به کاهش عرضه شکر در بازار جهانی منجر میشود و در نتیجه فشار افزایشی بر قیمتها وارد میکند.
نشانههای این تغییر در آمار تولید نیز دیده میشود. آژانس پیشبینی دولت برزیل -کوناب-، در نخستین گزارش خود برای فصل زراعی ۲۰۲۶/۲۷ اعلام کرده که تولید شکر این کشور با کاهش جزئی به ۴۳.۹۵ میلیون تن خواهد رسید؛ در حالی که تولید اتانول با رشد ۷.۲ درصدی به ۲۹.۲ میلیارد لیتر افزایش مییابد. این جابهجایی در الگوی تولید بزرگترین تولیدکننده شکر جهان، یکی از عوامل مهمی است که به تقویت انتظارات افزایشی در بازار کمک کرده است.
در کنار این موضوع، نگرانیها درباره اختلال در مسیرهای تجاری نیز مطرح شده است؛ بهطوری که برآورد میشود محدودیتهای ناشی از انسداد تنگه هرمز بتواند حدود ۶ درصد از تجارت جهانی شکر را تحت تأثیر قرار دهد.
در مجموع، هرچند پیشبینیها از رشد تولید جهانی همچنان روی میز است، اما تغییر جهت بخشی از نیشکر به سمت تولید اتانول، نوسانات مداوم بازار انرژی و ریسکهای تجاری، شرایطی ایجاد کرده که قیمت جهانی شکر دوباره در مسیر صعودی قرار بگیرد. این موج افزایشی درست در زمانی رخ داده که بازار داخلی ایران با کمبود واردات و شکاف عرضه مواجه بوده است.