ناراحتی امارات از پاکستان بابت ایران
در حالی که پاکستانِ دچار کمبود نقدینگی، تلاش میکرد برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران میانجیگری کند، امارات متحده عربی از متحد دیرینهاش درخواستی غافلگیرکننده کرد: بازپرداخت فوری ۳.۵ میلیارد دلار.
درخواست ابوظبی در ماه جاری تهدیدی جدی برای ذخایر بانک مرکزی پاکستان بود؛ بهطوری که میتوانست یکپنجم این ذخایر را خارج کند. همچنین برنامه کمک مالی ۷ میلیارد دلاری صندوق بینالمللی پول که در سال ۲۰۲۴ توافق شده بود را به خطر انداخت.
چتر نجات میلیارد دلاری سعودی برای پاکستان
در این میان، عربستان سعودی—که سال گذشته پیمان دفاعی مشترکی با اسلامآباد امضا کرده بود—به کمک آمد؛ ۳ میلیارد دلار به پاکستان قرض داد تا ذخایر ارزیاش را تقویت کند و همچنین بازپرداخت یک وام ۵ میلیارد دلاری موجود را برای بیش از یک سال تمدید کرد.
صفر و صد امارات
تحلیلگران میگویند تصمیم ابوظبی نشاندهنده نارضایتی فزاینده این کشور از اسلامآباد است؛ بخشی از این نارضایتی به نزدیکی بیشتر پاکستان به ریاض بازمیگردد. بخشی دیگر هم به واکنش «ضعیف» پاکستان (بهزعم امارات) در قبال حملات ایران به کشورهای خلیج فارس پس از آغاز جنگ توسط آمریکا و اسرائیل.
نقش میانجیگرانه پاکستان در این جنگ نیز باعث نارضایتی امارات شده، چرا که این کشور در حال حاضر مسائل را کاملاً سیاه و سفید میبیند.- نیل کوئیلیام، پژوهشگر همکار در اندیشکده چتم هاوس
کوئیلیام میگوید: «از نگاه امارات، در این موضوع بیطرفی معنا ندارد؛ حد وسطی وجود ندارد، و اگر شما میانجی باشید، یعنی در همان حد وسط قرار دارید.»
اختلاف عربستان و امارات عیان شد
در پس این تنشها، اختلافات پنهان میان عربستان سعودی و امارات—دو قدرت خلیج فارس—نیز وجود دارد. این شکاف در ماههای دسامبر و ژانویه، بر سر اختلافات مربوط به جنگ داخلی یمن، که هر دو کشور از گروههای رقیب حمایت میکنند، آشکار شد.
اگرچه جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران تا حدی این اختلافات را پوشاند—چرا که ایران به هر دو کشور حمله کرد—اما تحلیلگران میگویند تنش میان ریاض و ابوظبی همچنان ادامه دارد. در این میان، عربستان بیش از امارات، به پاکستان، ترکیه و مصر نزدیک شده است.
این شکاف همچنان وجود دارد و پاکستان یکی از عرصههایی است که در آن خود را نشان میدهد. از سوی دیگر، امارات سرمایهگذاری بیشتری روی هند انجام داده است. امارات این نزدیکی رو به رشد میان عربستان و پاکستان را میبیند و آن را نوعی تعارض منافع برای خود تلقی میکند.- نیل کوئیلیام، پژوهشگر همکار در اندیشکده چتم هاوس
سه مشاور پاکستانی گفتهاند که امارات به اسلامآباد پیام داده که انتظار دارد موضع سختگیرانهتری در قبال ایران اتخاذ کند. وزارت خارجه امارات به درخواست برای اظهار نظر در این باره پاسخ نداده است.
عبدالخالق عبدالله، تحلیلگر و استاد دانشگاه اماراتی، گفت: «در ابوظبی نوعی نارضایتی وجود دارد. تلاش پاکستان برای قرار گرفتن در جایگاه میانجی، چندان مورد استقبال قرار نگرفت.»
او افزود: «البته ناراحتی یک چیز است، اما بازنگری اساسی در روابط موضوع دیگری است.»
وزارت خارجه پاکستان بازپرداخت این پول را صرفاً یک «تراکنش مالی معمول» توصیف کرده و هرگونه ارتباط آن با جنگ در خلیج فارس یا وجود شکاف میان اسلامآباد و ابوظبی را رد کرده است.
با این حال، برخی مقامات پاکستانی در محافل خصوصی از این وضعیت ابراز نارضایتی کردهاند—هرچند همزمان از اینکه وابستگیشان به امارات کاهش یافته، احساس آسودگی دارند؛ بهویژه در شرایطی که ابوظبی روابط نزدیکتری با رقیب دیرینه پاکستان، یعنی هند، برقرار کرده است.
تاریخچه روابط امارات و پاکستان
روابط امارات و پاکستان به زمان استقلال ابوظبی از بریتانیا در سال ۱۹۷۱ بازمیگردد.
پنج فرمانده نخست نیروی هوایی امارات شهروندان پاکستانی بودند و شرکت هواپیمایی دولتی پاکستان نیز هواپیما و آموزش در اختیار امارات ایرلاینز قرار داد. در مقابل، امارات میلیاردها دلار حمایت مالی از پاکستان داشته و میزبان حدود ۱.۵ میلیون کارگر پاکستانی است.
اما روابط دو کشور در سال ۲۰۱۵ دچار تنش شد؛ زمانی که پاکستان، تحت فشار افکار عمومی، از پیوستن به ائتلاف تحت رهبری عربستان علیه حوثیهای مورد حمایت ایران در یمن خودداری کرد. امارات شریک اصلی عربستان در آن جنگ بود. در آن زمان، یک دیپلمات ارشد اماراتی بهطور علنی گلایه کرد که با وجود حمایتهای مالی «اجتنابناپذیر» امارات، به نظر میرسد تهران برای اسلامآباد مهمتر از کشورهای خلیج فارس است.
از اواخر سال گذشته، پاکستان تلاش میکرد توافقی برای تمدید حداقل ۲ میلیارد دلار از وامهای اماراتی برای دو سال به دست آورد، اما به گفته منابع آگاه، ابوظبی در ژانویه با تغییر این روند به تمدیدهای ماهانه، اسلامآباد را نگران کرد.
تصمیم اخیر امارات برای درخواست بازپرداخت فوری، وزارت دارایی پاکستان و حتی صندوق بینالمللی پول را غافلگیر کرد. گفته میشود ابوظبی پیشتر به صندوق وعده داده بود تا پایان برنامه پاکستان در سال ۲۰۲۷، درخواست بازپرداخت نخواهد کرد—شرطی که برای تأیید بسته کمک مالی ضروری بود.
ماهیر بینجی، نماینده صندوق بینالمللی پول در اسلامآباد، اعلام کرد پاکستان برای جبران این کمبود مالی «در همکاری با شرکای دوجانبه و از طریق دسترسی به بازارها» اقدام کرده تا به تعهدات خود در زمینه سطح ذخایر ارزی پایبند بماند.
پایان طرح بلندپروازانه اسلامآباد
این اقدام همچنین به پایان یک طرح بلندپروازانه پاکستان انجامید که بر اساس آن قرار بود یک میلیارد دلار از بدهی، به سرمایهگذاری در یک هلدینگ مرتبط با ارتش موسوم به «بنیاد فوجی» تبدیل شود. اکنون منابع آگاه میگویند این طرح لغو شده و پول مربوطه به امارات بازگردانده شده است.
تکیه بیش از حد به عربستان ممنوع
با این حال، برخی ناظران نسبت به اتکای بیشازحد پاکستان به تأمین مالی از سوی عربستان هشدار میدهند—کمکی که اکنون معادل حدود نیمی از ذخایر ۱۶ میلیارد دلاری بانک مرکزی پاکستان است.
پیمان دفاعی مشترک میان دو کشور امیدها را برای جذب سرمایهگذاری بیشتر از سوی عربستان افزایش داده بود اما به گفته دو مشاور پاکستانی، ریاض—که خود با محدودیت نقدینگی و کسری بودجه مواجه است—تاکنون تمایل چندانی برای تبدیل این توافق به سرمایهگذاریهای عملی نشان نداده است.
پس از آتشبس میان آمریکا و ایران، پاکستان در همین ماه هواپیماهای جنگنده و پشتیبانی خود را در عربستان مستقر کرد؛ اما این اتحاد نتوانسته بود مانع حملات موشکی و پهپادی ایران به عربستان شود.
عربستان هیچگاه درباره میزان کمک پاکستان توهمی نداشت و صرفاً امیدوار بود ایران پیش از حمله کمی بیشتر فکر کند. اما این فرض اشتباه از آب درآمد. عربستان توان نجات مالی پاکستان را ندارد.- برنارد هیکل، استاد مطالعات خاور نزدیک در دانشگاه پرینستون