لرزه جنگ به مهاجران ایرانی؛ روایت اقامتهای شکننده در ترکیه
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به جنگ است.
صدری حقشناس روزهای خود را در مغازهای در استانبول صرف فروش «بورک»—نوعی شیرینی لایهای و خوشطعم—میکند، اما ذهنش درگیر دخترش در تهران است.
این خانواده مجبور شدند دخترشان را به ایران بازگردانند، پس از آنکه در تمدید ویزایش با مشکل مواجه شدند؛ آن هم با وجود نگرانی از اینکه آتشبسی شکننده ممکن است بهزودی فروبپاشد.
سالهاست که مجوزهای اقامت کوتاهمدت به دهها هزار ایرانی اجازه داده تا از فرصتهای اقتصادی استفاده کنند و در کشور همسایه، ترکیه، از ثبات نسبی برخوردار شوند. اما این وضعیت شکننده است و جنگ، شرایط را پرریسکتر کرده است.
دختری که بازگردانده شد
حقشناس و همسرش پنج سال پیش همراه با دخترانشان که آن زمان نوجوان بودند به ترکیه آمدند و با ویزای توریستی زندگی میکردند که هر شش ماه تا دو سال قابل تمدید است.
امسال آنها توان پرداخت هزینههای وکیل را نداشتند زیرا همسرش به دلیل مشکلات جسمی بیکار شده است. در نتیجه، مهلت درخواست ویزای جدید برای دختر ۲۰ سالهشان؛ عسل، که هنوز سال آخر دبیرستان را میگذراند، از دست رفت.
عسل اوایل این ماه در یک ایست بازرسی بازداشت شد و یک شب را در مرکز مهاجرت گذراند. مادرش با کمک یک دوست، او را به جای طی مراحل اخراج، به تهران بازگرداند؛ روندی که میتوانست بازگشت او به ترکیه را دشوارتر کند. خانواده امیدوارند او بتواند با ویزای دانشجویی دوباره بازگردد.
حقشناس از زمان بازگشت دخترش سخت توانسته با او صحبت کند، زیرا اینترنت در ایران ماههاست قطع یا مختل شده است.
ترکیه؛ بسیاری از ایرانیها وضعیت اقامتی موقت دارند
ترکیه با موج گسترده پناهجویان مواجه نشده، زیرا بیشتر ایرانیها در داخل کشور خودشان بودهاند. بسیاری از کسانی که از مرز زمینی عبور کردهاند، در مسیر کشورهایی بودند که در آنها تابعیت یا اقامت داشتهاند.
بر اساس آمار مرکز آمار ترکیه، در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰۰ هزار ایرانی در ترکیه زندگی میکردند.
همچنین طبق دادههای کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، حدود ۸۹ هزار نفر از آغاز جنگ وارد ترکیه شدهاند و حدود ۷۲ هزار نفر این کشور را ترک کردهاند،
برخی ایرانیها با استفاده از اقامتهای کوتاهمدت بدون ویزا تلاش کردهاند جنگ را در خارج از کشور پشت سر بگذارند، اما گزینههای محدودی برای اقامت طولانیتر وجود دارد.
سدات آلبایراک از مرکز حقوق پناهندگان و مهاجران کانون وکلای استانبول گفت:
گرفتن وضعیت حمایت بینالمللی دشوار است و همین باعث میشود بسیاری از ایرانیها به سمت اقامتهای کوتاهمدت بروند.
او گفت: «افرادی هستند که بیش از ۱۰ سال است با همین وضعیت زندگی میکنند.»
اگر جنگ ادامه یابد، بازگشت اجتنابناپذیر میشود
نادر رحیمی ۱۱ سال پیش برای تحصیل فرزندانش به ترکیه آمد. حالا ممکن است جنگ او را مجبور به بازگشت کند.
به دلیل دشواری دریافت مجوز برای راهاندازی کسبوکار یا کار قانونی در ترکیه، او زندگیاش را از سود فروشگاه موتورسیکلتش در ایران تأمین میکرد. اما از زمان آغاز جنگ هیچ فروشی نداشته و تحریمهای بینالمللی و قطعی اینترنت نیز انتقال پول را بسیار دشوار کرده است.
خانواده او تنها چند ماه دیگر توان مالی ماندن در ترکیه را دارند. فرزندانش در ترکیه بزرگ شدهاند و نه فارسی را بهخوبی میخوانند و نه روان صحبت میکنند. او نگران است که بازگشت به ایران برایشان دشوار باشد، اما میگوید: «اگر جنگ ادامه پیدا کند، چارهای جز بازگشت نداریم.»
در این میان، بیشتر وقت او صرف مرور اخبار در تلفن همراه یا گفتوگو با دوستان ایرانیاش درباره جنگ در قلیانخانهها میشود.
«زندگی» در ترکیه و ایران
یک زن ۴۲ ساله ایرانی هشت ماه پیش به ترکیه آمد تا بتواند برای حمایت از خانوادهاش درآمد کسب کند. او و دخترش برای گرفتن ویزای تحصیلی در دانشگاه ثبتنام کردند. او صبحها برای حفظ وضعیت اقامتی به کلاس میرود و سپس بلافاصله به کارهای خدماتی میپردازد، گاهی تا ساعت ۳ بامداد کار میکند.
او گفت در یک خوابگاه زنانه با شش نفر دیگر در یک اتاق زندگی میکند و به دلیل نگرانی از بازگشت به ایران، نخواست نامش فاش شود.
او گفت: «من واقعاً ایران را دوست دارم. اگر لازم باشد حتی برای دفاع از آن در جنگ هم میروم.» اما به گفته خودش، آیندهای در ایران نمیبیند، در حالی که در ترکیه هم در وضعیت سخت معیشتی قرار دارد و فقط میتواند مبالغ کمی برای خانوادهاش بفرستد.
او گفت: «در ترکیه زندگی بدی دارم و خانوادهام در ایران زندگی بدی دارند. با امید زیاد آمدم که به پدر و مادرم کمک کنم و آیندهای بسازم، اما حالا احساس ناامیدی میکنم.»
از یک پناهگاه موقت به پناهگاهی دیگر
یک معمار فریلنسر ۳۳ ساله از تهران در جریان اعتراضات در ایران، در دی ماه (ژانویه) به ترکیه آمد. او قصد داشت پس از آرام شدن اوضاع بازگردد، اما سپس در پایان فوریه جنگ میان آمریکا و اسرائیل با ایران آغاز شد.
او گفت: «کمکم به این باور رسیدم که وضعیت خیلی بدتر از چیزی است که فکر میکردم.» او نیز به دلیل ترس از پیگرد در صورت بازگشت، نخواست نامش فاش شود.
او به دلیل قطعی اینترنت نتوانسته با مشتریانش در ایران کار کند. با نزدیک شدن پایان مهلت ۹۰ روزه اقامت بدون ویزا، توان مالی برای تمدید اقامت در ترکیه را ندارد.
در نهایت تصمیم گرفته به مالزی برود؛ جایی که در ازای ساخت سرپناه در طول یک ماه اقامت بدون ویزا، اسکان رایگان دریافت خواهد کرد.
او هنوز برنامهای برای آینده ندارد.