آتشبس شکننده؛ بازی «بزدل» پیچیده شد
آتشبسی که ترامپ بارها تاکید کرده بود تمدید نخواهد شد، حالا تا مدت نامعلومی تمدید شده؛ ایلات متحده چگونه به این نقطه رسید؟ وال استریت ژورنال در مقالهای به قلم چهار خبرنگارش این وضعیت را تشریح کرده و میگوید تمدید آتشبس یعنی بالاگرفتن بازی پرریسک «بزدل».
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به جنگ است.
ماجرا را وال استریت ژورنال اینگونه گزارش میکند: کاخ سفید پس از آنکه تهران در آخرین لحظه مذاکرهکنندگانش را عقب کشید، اعزام معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، به پاکستان را متوقف کرد.
در حالی که مذاکرات با ایران روز سهشنبه حتی پیش از آغاز به بنبست خورد، به گفته مقامهای آمریکایی، دونالد ترامپ از مشاورانش پرسید آیا ایالات متحده باید حملات به این کشور را از سر بگیرد یا نه؟
چند ساعت پیشتر، مقامهای کاخ سفید خوشبین بودند که جیدی ونس بتواند با ایران به توافق برسد و این بار—برخلاف سفر دو هفته قبلش به پاکستان—چیزی مکتوب به دست آورد. حتی یک مقام آمریکایی میگوید که هواپیمای «ایرفورس تو» بیشتر روز را در پایگاه اندروز در حومه واشینگتن در انتظار ونس بدون حرکت باقی مانده بود.
میانجیهای پاکستانی هم گفتند که از رهبران ارشد ایران پیامی مبنی بر سفر تیم مذاکرهکننده تهران در روز سهشنبه به مقصد اسلامآباد دریافت کردند اما با نزدیک شدن به ضربالاجل آتشبس، ناگهان تغییر موضع دادند.
ترامپ در مجموعهای از نشستهای فشرده در طول روز در کاخ سفید، همراه با ونس، مقامهای ارشد امنیتی، جرد کوشنر و استیو ویتکاف—که آنها هم قرار بود به اسلامآباد بروند—گزینههای خود را بررسی کرد.
در این نشستها، مشاوران ترامپ گفتند که جمهوری اسلامی حاضر به عقبنشینی در برابر خواستههای رئیسجمهور آمریکا نیست. همچنین در کاخ سفید این سؤال مطرح شد که آیا ایران اصلاً در موقعیتی هست که بتواند مذاکره کند و به تعهداتش پایبند بماند یا نه.
احتیاط ترامپ به ازسرگیری جنگ
با وجود اینکه ترامپ درباره ازسرگیری حملات پرسوجو میکرد، مقامها گفتند او نسبت به شروع دوباره درگیریها و طولانی شدن جنگی که در میان افکار عمومی آمریکا محبوبیت چندانی ندارد، محتاط به نظر میرسید.
ترامپ و تیمش در نهایت راه میانه را انتخاب کردند: حفظ فشار بر ایران تا زمانی نامحدود، تا وقتی که تهران پیشنهاد مشخصی ارائه دهد. پس از آن، رئیسجمهور تصمیم خواهد گرفت که آیا مذاکرات ادامه یابد یا باید موج جدیدی از حملات علیه ایران آغاز شود.
این بازی پرریسک «بزدل» تلاشها برای پایان دادن به جنگی را که هزاران کشته بر جای گذاشته و اقتصاد جهانی را متلاطم کرده، پیچیدهتر کرده است.
تاکتیکهای تعویقی در مذاکراتی که هر یک از جزئیات میتواند اهرم فشار باشد، غیرمعمول نیست. اما میانجیها گفتند تغییر ناگهانی موضع ایران در این دور، بازتاب خشم تهران از محاصره بنادرش توسط آمریکا—که از یک هفته پیش آغاز شده—و تلاش جناحهای تندرو برای گرفتن بیشترین امتیاز در پایان جنگ است.
حفظ فشار بر ایران با اهرم هرمز
ارتش آمریکا روز سهشنبه با توقیف یک نفتکش تحریمشده در اقیانوس هند، فشار بر ایران را افزایش داد؛ اقدامی در چارچوب مقابله با «ناوگان سایه» که به ایران برای دور زدن تحریمها کمک میکند.
ایران در دور نخست مذاکرات در اوایل آوریل با این تصور وارد شد که کنترلش بر تنگه هرمز و توانایی پهپادها و موشکهایش برای وارد کردن فشار اقتصادی، به آن در مذاکرات برتری میدهد. اما محاصره نسبتاً مؤثر آمریکا—که ۲۴ ساعت پس از پایان دور اول بدون توافق آغاز شد—این مزیت را تضعیف کرده است.
مایکل سینگ، مقام پیشین شورای امنیت ملی آمریکا، گفت:
این محاصره تا حدی کفه فشار را میان آمریکا و ایران متعادلتر میکند. پیش از این، ایران نفت صادر میکرد و دیگران نه. همین باعث میشد زمان و فشار به ضرر واشنگتن باشد.
اهرم تابآوری ایران در برابر فشار اقتصادی آمریکا
رهبران جدید ایران، با وجود نیاز شدید به رفع تحریمها برای بازسازی کشور پس از بیش از ۲۰ هزار حمله هوایی آمریکا و اسرائیل، تلاش دارند نشان دهند میتوانند فشار اقتصادی را تحمل کرده و در این جنگ دوام بیاورند.
بسیاری از مقامهای ایرانی پایان سریع درگیری ۱۲روزه ژوئن گذشته را یک اشتباه راهبردی میدانند؛ دیدگاهی که با تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا پس از جنگ تقویت شد.
ایران پیش از دور نخست مذاکرات نیز با مطرح کردن شرط آتشبس در لبنان، روند را به تعویق انداخت. مذاکرات بدون تحقق این شرط آغاز شد، اما کاخ سفید چند روز بعد نهایتاً آتشبس را برقرار کرد.
این بار، به گفته میانجیها، رهبری ایران که علناً اعلام کرده تحت فشار مذاکره نمیکند، نمیتواند بهراحتی در حالی که آمریکا بنادر این کشور را عملاً مسدود کرده، چراغ سبز به مذاکرات بدهد. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفت:
محاصره بنادر ایران یک اقدام جنگی و نقض آتشبس است. هدف قرار دادن یک کشتی تجاری و گروگان گرفتن خدمه آن نقضی بزرگتر است.
حال و هوای اسلامآباد؛ انتظار برای مذاکراتی که برگزار نشد!
در اسلامآباد، شهر برای نشستی آماده بود که اکنون در هالهای از ابهام قرار دارد. مسیر فرودگاه با حضور گسترده نیروهای مسلح کنترل میشد و سربازان در سطح شهر مستقر بودند. سه هتل لوکس برای این نشست در اختیار گرفته شده بود، اما برخلاف دور نخست مذاکرات، مغازهها باز ماندند.
مالک یک فروشگاه در پمپ بنزین گفت در تعطیلی قبلی ۲۰ درصد از درآمد هفتگی خود—بیش از ۲۰ هزار دلار—را از دست داده، اما برای ایفای نقش مهم کشورش حاضر است دوباره چنین شرایطی را بپذیرد.
مصالحه در دل بیاعتمادی
با وجود بیاعتمادی عمیق دو طرف و اختلافات اساسی، میانجیها میگویند دو طرف درباره ایدههایی گفتگو کردهاند که میتواند به مصالحههایی در موضوعات اصلی مانند برنامه هستهای ایران منجر شود.
به گفته منابع آگاه، دو طرف به چارچوبی نزدیک شدهاند که شامل محدودسازی غنیسازی اورانیوم، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم و بازگشایی تنگه هرمز است.
تاکتیک ایران؛ انتظار طولانی، بلاتکلیفی در دقیقه ۹۰
کارشناسان میگویند ایران اغلب از تاکتیک انتظار طولانی استفاده میکند تا «طرف مقابل را تا لحظه آخر در حالت بلاتکلیف نگه دارد.»
والاستریت ژورنال همچنین مدعیاست که محاصره، توان ایران برای استفاده از تنگه هرمز بهعنوان اهرم فشار را کاهش میدهد و ممکن است به مرور تهران را به نرمش در مواضع برساند.
برخی تحلیلگران میگویند اجرای کامل این محاصره میتواند روزانه حدود ۳۰۰ میلیون دلار از درآمد صادراتی ایران را از بین ببرد و واردات حیاتی آن را مختل کند. برخی دیگر معتقدند تأثیر آن زمانبر خواهد بود، در حالی که بستن تنگه هرمز از سوی ایران عرضه جهانی نفت را بلافاصله محدود میکند. یک تحلیلگر در این باره گفت:
این صرفاً تلاش برای افزایش اهرم فشار است. در کوتاهمدت نشاندهنده عزم آمریکا است، چون این جنگ به همان اندازه که جنگ انرژی و امنیت است، جنگ ارادهها هم هست.
محاصره ایران؛ شمشیر دولبه برای آمریکا
با این حال، برخی هشدار میدهند این محاصره میتواند شمشیری دولبه برای آمریکا باشد، زیرا همزمان با اختلال در تنگه هرمز، اقتصاد جهانی آسیب میبیند و قیمت انرژی در آمریکا افزایش مییابد—آن هم در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر. مایکل سینگ در این باره گفت:
این محاصره بر این فرض استوار است که ایران زودتر از بقیه جهان عقبنشینی میکند، اما این یک قمار پرریسک است. جمهوری اسلامی ایران نشان داده میتواند فشار شدید بر صادرات نفتش را تحمل کند.- مایکل سینگ، مقام پیشین شورای امنیت ملی آمریکا