تحلیل واشنگتن پست از احتیاط دیپلماتیک چین در جنگ ایران
در هفتههای ابتدایی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، چین موضعی کمرنگ اتخاذ کرد؛ با وجود آنکه تهران از شرکای دیرینه پکن به شمار میرود.
به گزارش واشنگتن پست، چین در حالیکه با احتیاط رویدادهای این جنگ را دنبال میکرد، تلاش داشته نقشی شبیه میانجی صلح را ایفا کند؛ هرچند همزمان میکوشد از ورود به درگیری که خود در آن نفوذ نظامی محدودی دارد فاصله بگیرد.
بهگفته تحلیلگران، این رویکرد محتاطانه منعکسکننده دیپلماسی پکن است؛ تلاشی برای پرهیز از تنش با واشنگتن و در عین حال ارائه تصویری از یک قدرت مسئول.
اولویت اصلی چین، نگرانیهای اقتصادی و انرژی است و تمایل اندکی به دخالت مستقیم دارد؛ بهویژه در شرایطی که دونالد ترامپ جنگی را دنبال میکند که زنجیرههای تأمین را مختل کرده و قیمت انرژی را بالا برده است.
با وجود این احتیاط، چین در این هفته محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز را محکوم کرد و آن را «اقدامی خطرناک و غیرمسئولانه» خواند.
این اقدام رویارویی را تشدید میکند، تنشها را افزایش میدهد، آتشبس از پیش شکننده را تضعیف میکند و بیش از پیش عبور امن از تنگه هرمز را به خطر میاندازد. چین بر این باور است که تنها یک آتشبس کامل میتواند بهطور بنیادین شرایط را برای کاهش تنش فراهم کند.- گو جیایاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین
تحلیلها نشان میدهد پکن از توان ژئوپلیتیک لازم برای تحت فشار قرار دادن ایران در مسیر پایان جنگ برخوردار است، اما شی جینپینگ نشانهای از تمایل برای چنین اقدامی نشان نداده است. اصل «عدم مداخله» همچنان ستون سیاست خارجی چین است و پکن نمیخواهد توجهات را به نقش خود در جنگ جلب کند.
رایان هاس، مقام پیشین شورای امنیت ملی آمریکا، میگوید چین رهبری در منطقه را «دام» میبیند نه یک امتیاز. چین همچنین باید میان روابط متعدد خود در خاورمیانه توازن برقرار کند.
با این حال طولانی شدن جنگ میتواند برای پکن چالشزا باشد. چین با وجود برخورداری از ذخایر استراتژیک گسترده، از اختلال طولانی در انرژی و تجارت متأثر خواهد شد و تورم جهانی ناشی از کمبود انرژی میتواند فشار سنگینی بر اقتصاد این کشور وارد کند.
پکن که بزرگترین خریدار نفت ایران است، سهم بالایی در ثبات تنگه هرمز دارد. سرمایهگذاریهای چین در زیرساختهای منطقه تحت تأثیر درگیری قرار گرفته و پکن خواهان توقف درگیری و حلوفصل از مسیر مذاکرات است.- وانگ ییوی، مقام پیشین وزارت خارجه چین
زمانبندی نیز برای چین حساس است؛ زیرا پکن در حال آمادهسازی برای میزبانی ترامپ در ماه آینده است. تثبیت روابط با واشنگتن اولویت اصلی پکن است و از این رو تمایلی ندارد اقدامی انجام دهد که به سود ایران اما به زیان رابطه با آمریکا باشد.
در همین حال ترامپ در تروث سوشال نوشت: «چین بسیار خوشحال است که من تنگه هرمز را برای همیشه باز نگه میدارم… رئیسجمهور شی وقتی چند هفته دیگر وارد شوم مرا حسابی در آغوش خواهد گرفت.»
رسانههای دولتی چین سیاست واشنگتن و تلآویو را بهشدت مورد انتقاد قرار دادهاند. خبرگزاری شینهوا جاهطلبیهای آمریکا برای بازسازی خاورمیانه را «دام» توصیف کرد و نوشت آمریکا در جهان چندقطبی قادر به سلطه نخواهد بود.
در شورای امنیت، چین و روسیه قطعنامه بحرین برای بازگشایی تنگه را وتو کردند، با این استدلال که این متن نقش آمریکا و اسرائیل در بحران را شفاف نکرده است. پکن در عین همدلی با ایران، آن را در مرکز دیپلماسی خود نمیبیند و کشورهای خلیج فارس را شرکای مهمتری میداند.
شه گانگژنگ، پژوهشگر دانشگاه تسینگهوا، گفت چین خود را «میانجی اصلی» نمیداند اما از میانجیگری حمایت میکند و از «افزودن هیزم بر آتش» دوری میکند. چین از روابط با پاکستان نیز بهعنوان کانالی غیرمستقیم برای حمایت از مذاکرات استفاده میکند. به گفته او پاکستان تا حدی «دستکش سفید» چین در مدیریت این پرونده است.
در همین حال گزارشهایی درباره کمکهای پنهانی احتمالی چین به ایران منتشر شده که پکن آنها را رد کرده است، از جمله ادعای دستیابی ایران به یک ماهواره چینی یا بررسی ارسال سامانههای دفاعی.
ژائو مینگهائو، پژوهشگر دانشگاه فودان، میگوید چین در تلاش است روابط خود با ایران را حفظ کند بدون اینکه به روابط با آمریکا آسیب بزند و امیدوار است دیدار ترامپ و شی طبق برنامه انجام شود. اما اگر جنگ به موضوعی دوجانبه تبدیل شود، امکان لغو نشست وجود دارد.