شکاف ۱۵ ساله در میز مذاکره؛ چرا صلح هستهای دور از دسترس به نظر میرسد؟
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به جنگ کنونی است.
به گزارش واشنگتنپست، دونالد ترامپ همواره تاکید کرده است که افزایش فشارهای ایالات متحده بر ایران، از جمله محاصره صادرات نفت این کشور در تنگه هرمز، در نهایت این کشور را مجبور خواهد کرد تا در برابر خواسته او مبنی بر اینکه «هرگز نباید سلاح هستهای داشته باشد» تسلیم شود.
تهران مدتهاست که اعلام کرده قصدی برای تولید سلاح هستهای ندارد، اما آنچه ترامپ در واقع از آن سخن میگوید، تقاضای او مبنی بر دست کشیدن تهران از تمامی عناصر برنامه هستهای است که به این کشور اجازه میدهد در صورت تغییر تصمیمش، بمب بسازد؛ از جمله توانایی غنیسازی اورانیوم و سانتریفیوژهای پیشرفتهای که این کار را میسر میسازد.
اختلاف هستهای در مذاکرات اسلامآباد چه بود؟
به گفته دو فرد مطلع، در گفتگوهای آخر هفته، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور و سرپرست تیم مذاکرهکننده آمریکا، پیشنهاد توقف ۲۰ ساله تمامی غنیسازیهای ایران را ارائه داد. در مقابل ایران پیشنهاد توقف ۳ تا ۵ ساله را مطرح کرد. هر دو طرف پیشنهاد دیگری را رد کردند.
اگر رها کردن برنامه هستهای خط قرمز ترامپ است، حفظ آن خط قرمز ایران است.
تهران تاکید دارد که عضویتش در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) به آن اجازه غنیسازی میدهد. اگرچه این معاهده صراحتاً به چنین حقی اشاره نکرده، اما آن را صراحتاً منع هم نکرده است.
اهمیت برنامه هستهای برای ایران
کریستین وورموت، وزیر پیشین ارتش ایالات متحده که اکنون ریاست «ابتکار تهدید هستهای» را بر عهده دارد، میگوید:
چالش بزرگ برای دولت این است که برنامه هستهای [غنیسازی] برای سالیان متمادی برای ایرانیها تا حد زیادی محوری بوده است. این برنامه بخشی از هویت کل نظام و منبع غرور ملی است و به عنوان یکی از دلایلی مطرح شده که مردم باید به خاطر آن سختیهای [اقتصادی] را تحمل کنند.
توان هستهای ایران چقدر است؟
دولت آمریکا به اشتباه مدعی شده که ایران تنها کشور بدون سلاح هستهای در جهان است که توانایی غنیسازی دارد. برزیل، آرژانتین، ژاپن و یک کنسرسیوم اروپایی نیز تاسیسات غنیسازی غیرنظامی را اداره میکنند. با این حال، ایران تنها کشوری است که سانتریفیوژهای پیشرفتهای را برای غنیسازی اورانیوم تا سطح نزدیک به درجه نظامی توسعه داده و به کار گرفته است که هیچ کاربرد غیرنظامی ندارد.
طبق اعلام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران حدود ۹۷۰ پوند گاز هگزافلوراید اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد را ذخیره کرده است. تصور میشود این مواد اکنون در مخازنی در زیر آوار تاسیسات ذخیرهسازی زیرزمینی که در ژوئن گذشته توسط ایالات متحده بمباران شد، مدفون شده باشند.
بسیاری از کارشناسان هستهای تخمین میزنند که تبدیل مواد شکافتپذیر به کلاهک جنگی برای ایران میتواند تا یک سال طول بکشد، در حالی که برخی دیگر معتقدند در صورت داشتن دانش فنی، این کار در عرض چند هفته قابل انجام است.
از برجام تا ژنو؛ بازخوانی تلاشهای ناکام دیپلماتیک
چند روز پیش از مذاکرات آخر هفته در پاکستان، ترامپ در پستی در رسانههای اجتماعی گفت:
«هیچ غنیسازی اورانیومی انجام نخواهد شد ... و ایالات متحده با همکاری ایران، تمام آن "غبار" (Dust) عمیقاً دفن شده را بیرون آورده و خارج خواهد کرد»؛ اصطلاحی که او برای توصیف اورانیوم با غنای بالا به کار برده است.
به گفته افراد مطلع، بر خلاف ادعای ترامپ مبنی بر اینکه ایران باید غنیسازی را برای همیشه متوقف کند، ونس پیشنهاد توقف ۲۰ ساله را ارائه کرده است.
این پیشنهاد که توسط ایران رد شد، یادآور توقف ۱۵ سالهای بود که بخشی از توافق هستهای برجام بود؛ توافقی که دولت اوباما، بریتانیا، فرانسه و آلمان در سال ۲۰۱۵ با تهران امضا کردند. ترامپ در دور اول ریاستجمهوری خود، ایالات متحده را از این توافق خارج کرد و قول داد که بر سر توافق بهتری مذاکره کند.
در زمان برجام، نه اورانیوم با غنای بالا وجود داشت و نه سانتریفیوژهایی که آن را تولید میکردند و آن توافق با نظارتهای سختگیرانه آژانس، آنها را ممنوع کرده بود. تحت توافق دوران اوباما، ایران مجاز بود غنیسازی اورانیوم را تا ۳.۶۷ درصد در مقادیر محدود برای مقاصد تحقیقاتی و پزشکی ادامه دهد. هر مقداری که بیش از آن سطح یا فراتر از سقف تعیین شده پردازش شده بود، باید رقیق میشد، ذخیره میشد و یا از کشور خارج میشد.
رابرت مالی، مقام ارشد امور خاورمیانه و مذاکرهکننده ایران در دو دولت دموکرات اخیر، گفت:
ایرانیها در ژنو قبلاً با چیزی موافقت کرده بودند که من مدعیام برتر از برجام بود. آنچه آنها روی میز گذاشتند، تعلیق چندساله برنامه غنیسازیشان بود.
مالی گفت که هنوز یک شکاف وجود داشت؛ ایران میگفت میخواهد برای رآکتور تحقیقاتی خود تا ۲۰ درصد غنیسازی کند که به طور قابلتوجهی فراتر از حد مجاز در برجام بود. اما: «کسی چه میداند، این پیشنهاد نهایی آنها بود یا نه؟»