سازوکار محاصره دریایی ایران

به گزارش زومان به نقل از نیویورک‌تایمز، پس از مذاکرات صلح در پاکستان میان ایالات متحده و ایران که بدون توافق پایان یافت، ترامپ روز دوشنبه محاصره‌ای را در تنگه هرمز اعمال کرد.

هدف عملیات نیروی دریایی که از سوی رئیس‌جمهور ترامپ دستور داده شده، محروم کردن ایران از درآمدهایی است که برای تأمین مالیِ نیروی نظامی خود به آن نیاز دارد، اما مسائل ناشناخته‌ زیادی وجود دارد.

ترامپ در پیامی در شبکه‌های اجتماعی نوشت:

«از همین لحظه، نیروی دریایی ایالات متحده، بهترین نیروی دریایی جهان، روند محاصره همه کشتی‌هایی که قصد ورود یا خروج از تنگه هرمز را دارند آغاز خواهد کرد. در مقطعی، به وضعیتی خواهیم رسید که ‘همه اجازه ورود دارند، همه اجازه خروج دارند’.»

- دونالد ترامپ

فرماندهی مرکزی ایالات متحده، موسوم به سنتکام، روز یکشنبه گفت که محاصره «به‌صورت بی‌طرفانه، در برابر کشتی‌های تمامی کشورها که وارد یا خارج از بنادر ایران و مناطق ساحلی آن می‌شوند، از جمله تمامی بنادر ایران در خلیج فارس و دریای عمان، اعمال خواهد شد.»

محاصره آمریکا بر بنادر ایران احتمالاً بدین معنا خواهد بود که کشتی‌های ایرانی ــ که طی جنگ می‌توانستند از تنگه هرمز عبور کنند ــ دیگر قادر به این کار نخواهند بود، و سایر کشتی‌هایی که در بنادر یا در دریا گیر افتاده‌اند می‌توانند دوباره شروع به جابه‌جایی کالا از طریق این مسیر کنند.

این رویکرد، نسبت به رویکرد پیشین آمریکا متفاوت خواهد بود. زیرا حتی وقتی ایالات متحده ایران را هدف حملات قرار می‌داد، مقامات آمریکایی اقداماتی انجام می‌دادند که جریان نفت ایران را حفظ شود تا فشار بر قیمت انرژی در جهان کاهش یابد.

ماه گذشته، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، گفت آمریکا به نفتکش‌های ایرانی اجازه عبور از تنگه را می‌دهد تا عرضه جهانی حفظ شود. آمریکا همچنین برای مدتی کوتاه تحریم‌های نفتی ایران در دریا را تعلیق کرد و اجازه داد نفت ایران برای یک ماه به اغلب کشورها ــ از جمله ایالات متحده ــ فروخته شود.

چنین محاصره‌ای می‌تواند در حدی آسیب اقتصادی‌ وارد کند که توان ایران برای ادامه طولانی‌مدت جنگ را تضعیف می‌کند؛ چون امکان صادرات نفت و دریافت درآمد را از آن می‌گیرد. اما همچنین ممکن است کشورهایی مانند چین را که متکی به نفت ایران هستند، دچار مشکل کند.

رابین جی. بروکس، پژوهشگر ارشد مؤسسه بروکینگز، استدلال می‌کند که وابستگی ایران به درآمد نفتی بدین معناست که اگر اقتصادش آسیب ببیند، توان ادامه حمله به کشتی‌ها را نخواهد داشت. او در پستی در شبکه‌های اجتماعی نوشت محاصره دریایی «مدل کسب‌وکار ایران را فرو می‌پاشاند».

اما مقام‌های ایرانی که به ‌خوبی از فشار ناشی از افزایش قیمت انرژی بر ترامپ آگاه‌اند، بی‌تفاوت به نظر می‌رسند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، در پستی نوشت:

«از وضعیت فعلی پمپ‌بنزین‌ها لذت ببرید. با این محاصره ادعایی، خیلی زود دلتان برای بنزین ۴ تا ۵ دلاری تنگ خواهد شد.»

به ‌طور معمول روزانه حدود ۱۵۰ کشتی از تنگه هرمز عبور می‌کنند. در ماه مارس، کمی بیش از ۱۵۰ کشتی در کل ماه از این مسیر عبور کردند، طبق داده‌های S&P Global کشتی‌هایی که موفق به عبور شدند، با مقامات ایرانی هماهنگی کرده و احتمالاً برای عبور هزینه پرداخت کرده‌اند.

توقف ترافیک باعث افزایش قیمت نفت شده است.

«هر ایرانی که به ما یا به کشتی‌های صلح‌جو شلیک کند، به جهنم فرستاده خواهد شد!»

اما بسیاری از مسائل هنوز نامشخص است. این‌که آیا شرکت‌های کشتیرانی حاضرند ریسک عبور از تنگه را بپذیرند، به نحوه واکنش ایران بستگی دارد. همچنین اینکه آیا آمریکا می‌تواند کنترل عبور کشتی‌ها را برقرار کند نیز پرسشی باز است.

پس از اعلام سنتکام مبنی بر اینکه عبور کشتی‌هایی که از بنادر غیر ایرانی می‌آیند مختل نخواهد شد، برخی ردیاب‌های کشتی تردیدهایی درباره امکان اجرای این سیاست مطرح کردند و به ترفندهایی اشاره کردند که کشتی‌ها قبلاً از آن‌ها برای گریز از ردیابی استفاده کرده‌اند؛ مانند تغییر داده‌های شناسایی.

شرکت تنکرترکرز در پستی با اشاره به سامانه‌های شناسایی خودکار (AIS) نوشت:

«این موضوع پیچیده خواهد شد، چون تعدادی از نفتکش‌های وابسته به ایران با کمک جعل اطلاعات AIS وانمود می‌کنند که به بنادر عربستان و عراق سر زده‌اند.»