گسترش اثر جنگ تا بازار جهانی پسته؛ قیمتها به اوج ۸ ساله رسید
به گزارش زومان به نقل از بلومبرگ، جنگ در ایران که پیشتر زنجیرههای تأمین جهانی سوخت و کودهای حیاتی را مختل کرده بود، حالا بازار پسته را نیز تحتتأثیر قرار داده و قیمت این محصول محبوب ایرانی را به بالاترین سطح در هشت سال گذشته رسانده است.
ایران دومین تولیدکننده بزرگ پسته در جهان است؛ محصولی که هم بهصورت آجیل مصرف میشود و هم یکی از ترکیبات پرکاربرد در بستنی، شکلات و انواع نوشیدنیها محسوب میشود. درگیری اخیر، عرضه را در بازاری که پیش از این هم با محدودیت روبهرو بود، در حالی فشردهتر کرده که تقاضای جهانی همچنان رو به افزایش است.
نیک ماس، تحلیلگر بازار آجیل در اکسپانا مارکتس، میگوید تجارت پسته ایران پیش از شروع جنگ نیز بهدلیل تحریمها و تنشهای ژئوپلیتیکی با پیچیدگیهایی همراه بود.
به گفته او، کاهش محصول در سال ۲۰۲۵ و قطعی گسترده ارتباطات در ژانویه که هماهنگی صادرات را مختل کرد، فشار بیشتری بر عرضه وارد آورد.
ماس توضیح میدهد که آغاز جنگ در اواخر فوریه شرایط را دشوارتر کرد و «بازار محدود پسته را بیش از قبل فشرده» و سطح ذخایر را کاهش داد؛ وضعیتی که رساندن محمولهها به بازارهای جهانی را بهمرور سختتر میکند.
او تأکید میکند:
پسته نسبت به هرگونه اختلال در خاورمیانه حساس است؛ چراکه این منطقه هم تولیدکننده اصلی، هم گذرگاه مهم و هم یکی از مقاصد مهم مصرف آن است.
افزایش مصرف جهانی طی دو سال گذشته نیز نقش مهمی داشته است. از زمانی که «شکلاتهای دبی» با مغز پسته در اواخر ۲۰۲۳ در شبکههای اجتماعی وایرال شد، تقاضا در اروپا، خاورمیانه و آسیا بهطور قابلتوجهی بالا رفت. برندهای بزرگ مانند هاگنداز و تاش این مغز را وارد بستنیها و نوشیدنیهای گیاهی خود کردند و استارباکس نیز قهوه طعمدار پسته را محبوب ساخت. قیمتهای معیار اکسپانا (شرکت تحلیل بازار) برای پسته آمریکایی نشان میدهد نرخ این محصول از پایان ۲۰۲۳ تاکنون حدود ۳۰ درصد رشد کرده است.
طبق اعلام وزارت کشاورزی آمریکا، ایران حدود یکپنجم تولید جهانی پسته و یکسوم صادرات آن را در اختیار دارد و ایالات متحده نیز نزدیک به ۴۰ درصد تولید و نیمی از صادرات را تأمین میکند.
دادههای اکسپانا نشان میدهد قیمت پسته در ماه مارس، همزمان با محدودیت عرضه و اختلال در تجارت ناشی از جنگ، به ۴.۵۷ دلار در هر پوند رسیده که بالاترین سطح از مه ۲۰۱۸ است.
گیانا رنجان داس، رئیس بخش آجیل و حبوبات خوراکی در شرکت آمریکایی کراون پوینت لیمیتد، میگوید از دوم مارس خطوط کشتیرانی همه رزروهای جدید برای ارسال بار به خاورمیانه را لغو کردهاند.
این درگیری، مسیرهای تأمین از جمله حمل پسته به هند ـ که سالانه ۹ میلیارد دلار آجیل وارد میکند ـ را نیز تحتتأثیر قرار داده است.- گیانا رنجان داس
ماس همچنین اشاره میکند که هنوز برای ارزیابی آسیب احتمالی حملات به باغهای پسته ایران که عمدتاً در شمالشرق کشور قرار دارند، زود است، اما اختلال در مسیرهای لجستیکی و دریایی به مراکز تجاری امارات و ترکیه کاملاً محسوس است.
به گفته او، «نگرانی اصلی این است که اگر درگیری ادامه یابد، چه میزان از محصول میتواند به بازارهای جهانی برسد. حتی خریدارانی که مستقیم یا غیرمستقیم از ایران تأمین نمیکنند نیز ممکن است با افزایش رقابت برای موجودی سایر کشورها روبهرو شوند.»
این وضعیت میتواند تولیدکنندگان مواد غذایی را وادار کند قیمتها را افزایش دهند، فرمول تولید را تغییر دهند یا به سمت مغزهای ارزانتر بروند.
داس توضیح میدهد که جایگزینی یک نوع مغز با نوع دیگر در صنایع غذایی موضوعی رایج است، اما جایگزینکردن پسته بهطور کامل ساده نیست.
او میگوید: «بهنظر میرسد بستنیهای تابستان امسال یا بدون طعم پسته باشند یا با طعمی کمرنگتر عرضه شوند.»