دستاورد تهران، بحران ترامپ | پنجره فرصت هرمز تا چه زمانی باز میماند؟
به گزارش زومان به نقل از والاستریت ژورنال، ایران پس از جنگ ۴۰روزه با آمریکا و اسرائیل، در موقعیتی وارد مذاکرات شد که رسیدن به آن را پیروزی راهبردی میداند.
بنابر این گزارش، از ابتدای جنگ تا امروز، مهمترین دستاورد تهران، کنترل عملی بر تنگه هرمز و اثرگذاری مستقیم بر بازار جهانی انرژی است؛ اهرمی که نهتنها قدرت مانور ایران را افزایش داده، بلکه دولت ترامپ را با بحران افزایش قیمت انرژی در داخل آمریکا مواجه کرده است. همین مسئله، «زمان» را به سود تهران قرار داده و واشنگتن را وادار کرده گزینه توافق را روی میز بگذارد.
با وجود تخریب زیرساختهای ایران در جنگ، این برداشت در تهران غالب بوده که ایالات متحده برای رسیدن به توافق تحت فشار قرار دارد و میتوان مذاکرات را طولانی کرد. ایران حتی شرکت در نشست اسلامآباد را به توقف حملات اسرائیل به حزبالله مشروط کرده بود. همزمان، محدودیت عبور کشتیها از هرمز باعث افزایش فزاینده قیمت نفت و گاز شده و ذخایر جهانی را کاهش داده است. کارشناسان انرژی هشدار میدهند که اگر تهران همچنان تنگه را بسته نگه دارد، قیمتها در آمریکا طی هفتههای آینده به شکل قابلتوجهی اوج خواهد گرفت.
رابین میلز، مدیرعامل شرکت مشاوره انرژی «قمر انرژی» در دبی، میگوید:
«الان ایران تحت چه فشاری قرار دارد؟ هیچ. فشار واقعی، تنگه هرمز است. شاهد کاهش ذخایر نفت در آسیا هستیم، بعد در اروپا و حالا در آمریکا، چون بازار دارد همه چیز را میبلعد. اگر این وضعیت ادامه یابد، قیمتها ظرف چند هفته بهطور محسوس در آمریکا اوج میگیرند.»
ترامپ پیشتر ادعا کرده بود توافق آتشبس ۱۵روزه ایران را ملزم به بازگشایی هرمز میکند، اما این وعده اجرا نشده و خود او نیز آن را تأیید کرده است. حالا مذاکرات اسلامآباد شکست خورده و ترامپ از محاصره دریایی ایران میگوید.
نیروهای آمریکایی هم در منطقه باقی ماندهاند. ترامپ پیشتر هم تهدید کرده بود که اگر توافق حاصل نشود، حملات گستردهتر از سر گرفته میشود. این تهدید در حالی مطرح است که باور تهران همچنان اینگونه است: واشنگتن بیش از حد مایل به تمدید آتشبس است.
برخی تحلیلگران معتقدند تهران احتمالاً به دنبال افزایش فشار است. به گزارش والاستریت ژورنال، از سوی دیگر، گروهی از کارشناسان مدعیاند که اتکای بیش از حد به اهرم هرمز میتواند تصمیمگیران ایرانی را دچار خطای محاسباتی کند؛ چرا که احتمال ازسرگیری جنگ همچنان وجود دارد و میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی سنگین برای کشور داشته باشد.
در مذاکرات اسلامآباد، لغو تحریمها مهمترین مطالبهٔ ایران بود. تهران برای بازسازی خسارات جنگ و خروج از بحران اقتصادی مزمن، به رفع تحریمها نیاز فوری دارد. کاهش یا لغو برخی تحریمهای آمریکا، بازگشایی هرمز، و دستیابی به سازوکاری درباره غنیسازی هستهای مشابه توافق ۲۰۱۵ ازجمله مفادی بود که در صورت توافق پیشبینی میشد.
طبق دادههای هفته اخیر، تنگه هرمز عملاً بسته باقی مانده است. عبور روزانه کشتیها به چند مورد کاهش یافته، درحالیکه پیش از جنگ بیش از صد کشتی از این مسیر میگذشت. بیش از ۲۳۰ نفتکش در خلیج فارس متوقف شدهاند. مقامات ایرانی بر این ایده تاکید دارند که با گرفتن عوارض عبور—حتی از بخش عمانی تنگه—منبع درآمد تازهای ایجاد کنند. تهران بخشی از تنگه را «منطقه خطر» اعلام کرده و مسیر کشتیها را به آبهای خود منحرف کرده است.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که اهرم هرمز ممکن است در بلندمدت کارایی خود را از دست بدهد.
حتی میگویند که در بلندمدت، تهران ممکن است دریابد زمان به اندازهای که تصور میکند در اختیارش نیست.
چرا؟ چون بسته ماندن طولانیمدت تنگه میتواند صادرات ایران را نیز مختل کند و کشورهای عربی خلیج فارس مدعی اند که میتوانند با برنامههای اخذ عوارض مقابله کنند. همچنین خطوط لوله عربستان و امارات امکان دور زدن هرمز را فراهم میکند و افزایش قیمت، کاهش حجم صادرات آنها را جبران خواهد کرد.
عامل مهم دیگر چین است که روابط اقتصادی آن با کشورهای ثروتمند خلیج فارس بسیار گستردهتر از رابطهاش با ایران است.
تحلیلگران معتقدند پکن نمیپذیرد تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته بماند؛ زیرا این وضعیت تجارت جهانی را مختل میکند. در نتیجه، تحمل جامعه جهانی نسبت به شرایط فعلی محدود خواهد بود و فشارها بر ایران افزایش خواهد یافت.
این تحلیل بر این فرض استوار است که در مجموع، ایران در قویترین موقعیت مذاکرهای خود طی چند دهه گذشته قرار داشته و باید میان بهرهگیری از این موقعیت و پرهیز از زیادهروی راهی میانه پیدا میکرد؛ زیرا تداوم بنبست یا بازگشت جنگ میتواند دستاوردهای فعلی را از بین ببرد و هزینههای سنگینی بر کشور تحمیل کند.