الگوی هرمز در تایوان؛ چین بهدنبال تکرار تجربه ایران؟
به گزارش زومان به نقل از فایننشال تایمز، ایران برای متوقف کردن حدود یکپنجم عرضه نفت جهان، نیازی به غرق کردن حتی یک نفتکش نداشت. تنها چند حمله موشکی و پهپادی کافی بود تا شرکتهای بیمه، پوشش خود برای کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را متوقف کنند. ظرف چند روز، این گلوگاه حیاتی انرژی عملاً بسته شد. تا این لحظه نیز بازار حاضر به پذیرش این ریسک نشده است؛ حتی با وجود تلاش واشنگتن برای ایجاد پوشش بیمهای جایگزین که به اسکورت نیروی دریایی آمریکا وابسته است.
این روزنامه مینویسد این یک الگوی قابل تکرار است. چین، که بهمراتب قدرتمندتر از ایران است، میتواند نسخهای پیچیدهتر از همین فشار اقتصادی را در تنگه تایوان به کار بگیرد؛ مسیری حیاتی برای تجارت جهانی و زنجیره تأمین فناوری.
به نوشته فایننشال تایمز، استراتژی تهران بر «فرسایش اقتصادی» استوار است؛ با این محاسبه که آمریکا نمیتواند برای مدت طولانی قیمتهای بالای نفت را تحمل کند و در نهایت عقبنشینی خواهد کرد. در چنین شرایطی، کنترل تنگه هرمز در دست ایران باقی میماند و جریان نفت تنها در زمان و با شرایطی از سر گرفته میشود که تهران تعیین میکند.
این تحلیل میافزاید چین نیز میتواند سناریویی مشابه را بدون حمله مستقیم به کشتیهای تجاری اجرا کند. یک بحران در تایوان ممکن است با یک اعلامیه حقوقی یکجانبه آغاز شود؛ جایی که پکن حق کنترل ورود و خروج به جزیره را برای خود قائل شود. سپس با شلیکهای هشداردهنده یا اعلام «مناطق ممنوعه»، این موضع تقویت شود.
در چنین فضایی، حتی بدون وقوع جنگ مستقیم، شرکتهای حملونقل خصوصی ممکن است از ورود به این مسیر خودداری کنند. در بیمههای جنگی نیز بندی وجود دارد که در صورت درگیری میان آمریکا و چین، پوشش بیمهای را لغو میکند. به نوشته این روزنامه، اگر امروز متقاعد کردن شرکتها برای عبور از میان تهدیدهای محدود دشوار است، مواجهه با توان نظامی چین شرایطی بهمراتب پیچیدهتر ایجاد خواهد کرد.
فایننشال تایمز تأکید میکند در چنین سناریویی، انتخاب دشواری پیشروی واشنگتن قرار میگیرد: یا پذیرش وضعیتی که در آن چین عملاً بر تجارت تایوان، از جمله صنعت نیمههادی، کنترل پیدا میکند؛ یا حرکت به سمت یک رویارویی اقتصادی و حتی نظامی. حتی اگر جنگی رخ ندهد، شوک اقتصادی و مالی چنین بحرانی میتواند بسیار فراتر از آن چیزی باشد که امروز در خلیج فارس دیده میشود.
در سناریویی که این روزنامه ترسیم میکند، چین میتواند بدون استفاده از نیروی مرگبار، تنها با ایجاد مزاحمت یا تهدید، جریان تجارت به تایوان را مختل کند. در این صورت، شوک انرژی به اقتصادهای منطقهای بهمراتب شدیدتر از وضعیت فعلی خواهد بود. کشورهایی مانند ژاپن و کره جنوبی ممکن است حتی نتوانند با هر قیمتی انرژی مورد نیاز خود را تأمین کنند، زیرا انتقال آن با مانع مواجه میشود.
این گزارش میافزاید پیامدها تنها به انرژی محدود نمیشود. صنایع جهانی، از الکترونیک تا خودروسازی، با اختلال مواجه خواهند شد. شرکت تایوانی TSMC بیش از ۹۰ درصد تراشههای پیشرفته جهان را تولید میکند و برخلاف نفت، ذخیره استراتژیکی برای نیمههادیها وجود ندارد. ظرفیتهای جایگزین نیز بهسادگی قابل جایگزینی نیست.
به نوشته فایننشال تایمز، در صورت کمبود انرژی یا محاصره، تایوان ممکن است تولید تراشه را کاهش دهد تا فشار بینالمللی برای تأمین مجدد افزایش یابد. در شرایطی که امروز صادرات بالای تراشه به اقتصاد تایوان و کره جنوبی کمک میکند اثر افزایش قیمت انرژی را جبران کنند، در یک بحران احتمالی، خودِ عرضه تراشه در معرض خطر قرار میگیرد.
این روزنامه هشدار میدهد چنین وضعیتی میتواند به شوک مضاعف اقتصادی و مالی منجر شود و حتی بازارهای سهام، بهویژه بخش فناوری آمریکا، را دچار تنش شدید کند و زمینهساز سرایت بحران به سطح جهانی شود.
در ادامه گزارش آمده است که چنین بحرانی احتمالاً کوتاهمدت نخواهد بود. استراتژی چین، مشابه ایران، بر این فرض استوار است که یک نظام با ذخایر گسترده میتواند در برابر ائتلافی از کشورها با ذخایر محدودتر، دوام بیشتری داشته باشد. به همین دلیل، چین در حال انباشت گسترده نفت، تراشه، غلات و سایر کالاهاست.
فایننشال تایمز در پایان تأکید میکند آمریکا و متحدانش باید برای چنین سناریویی آماده شوند؛ از جمله با ایجاد ذخایر مشترک، زیرساختهای لجستیکی از پیش آماده و چارچوبی مشخص برای مدیریت بحرانهای اقتصادی. این سازوکارها باید پیش از وقوع بحران آزمایش شوند، نه اینکه در میانه بحران طراحی شوند.
به نوشته این روزنامه، تجربه اخیر هرمز نشان داد بداههپردازی چه هزینهای دارد؛ اما در صورت بروز بحران در تایوان، اقتصاد جهانی ممکن است چنین فرصت خطایی نداشته باشد.