سود اردوغان از جنگ ایران

به گزارش زومان به نقل از پالیتیکو، درباره این‌که آیا ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، از برندگان جنگ خاورمیانه خواهد بود یا نه، بسیار نوشته شده است. اما این آشوب، به یک رهبر دیگر یعنی رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه نیز فرصت می‌دهد تا از درگیری‌ای که در اثراتش به اروپا هم رسیده، قدرتمندتر بیرون بیاید؛ رهبری که به ‌واسطه موقعیت جغرافیایی کلیدی کشورش، فرصت‌های فراوانی برای بهره‌برداری معامله‌محور از این تلاطم خواهد داشت؛ از سرکوب راحت مخالفان، تا بحران پناهجویان، مهم شدن برای اروپا، نفوذ بیشتر در منطقه در غیاب ایران.

البته این جنگ برای اردوغان بی‌خطر هم نیست.

در حالی که نگاه‌ها به ایران، خلیج فارس و آشوب اقتصادی جهانی ناشی از این درگیری دوخته شده، رئیس‌جمهوری ترکیه می‌تواند سرکوب مخالفان داخلی را بدون نگرانی از پیامدهای بین‌المللی ادامه دهد؛ امری که هم‌اکنون در حال وقوع است.

نمونه‌اش دادگاه نمایشی‌ای است که این ماه علیه اکرم امام‌اوغلو آغاز شد؛ رقیب جدی اردوغان، در هر انتخاباتی که تا حدی آزاد باشد. شهردار سابق استانبول، به‌ همراه ۴۰۰ متهم دیگر، ۹ روز پس از آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در دادگاه حاضر شد. کیفرخواست امام‌اوغلو بیش از ۳۰۰۰ صفحه است و اتهاماتش از فساد تا رهبری یک سازمان مجرمانه را در بر می‌گیرد.

اما رهبران اروپا این بار - بر خلاف سال گذشته - سکوت کرده و حتی بیانیه‌ای در محکومیت دادگاه صادر نشده است. این سکوت، تنها اهرم فزاینده‌ای را برجسته می‌کند که جنگ ایران در اختیار اردوغان گذاشته است.

گونول تول از اندیشکده «مؤسسه خاورمیانه» در واشنگتن می‌گوید: «از واکنش کمرنگ اتحادیه اروپا تعجب نکردم.» به گفته او، آخرین چیزی که اروپا به آن نیاز دارد، این است که اردوغان از یک بحران تازه پناهجویی ابزارسازی کند و در صورت حرکت پناهجویان ایرانی یا لبنانی به سمت ترکیه در مسیر اروپا، راه را به رویشان باز بگذارد.

او می‌گوید:

جنگ ایران قطعاً اهمیت ترکیه را برای اتحادیه اروپا افزایش داده، زیرا خطر موج جدیدی از پناهجویان را بالا برده که سناریویی کابوس‌وار برای دولت‌های اروپایی است. چشم‌پوشی از سرکوب و اقتدارگرایی فزاینده اردوغان در ازای همکاری در موضوعاتی که اتحادیه اروپا حیاتی می‌داند چیز تازه‌ای نیست.

علاوه بر این، با افزایش تردیدها درباره تعهد آمریکا به ستون‌های ناتو، اروپایی‌ها بیش از پیش خواهان همکاری دفاعی گسترده‌تر با آنکارا هستند. ترکیه پس از آمریکا دومین ارتش بزرگ ناتو را دارد، از صنعت قدرتمند تسلیحاتی و هوافضا برخوردار است و اکنون یازدهمین صادرکننده بزرگ سلاح در جهان است.

دشمنان تاریخی ترکیه، یعنی یونان و قبرس، چندان مشتاق این ایده نیستند؛ اما سایر کشورهای اروپا، به ویژه از آغاز دوره دوم ترامپ، ترکیه را متحدی نظامی و قدرتمند می‌بینند که جایگاه مهمی در امنیت اروپا دارد و جنگ ایران احتمالاً این واقعیت را پررنگ‌تر کرده است.

در سطح منطقه‌ای نیز تضعیف ایران بر اثر اقدامات نظامی آمریکا و اسرائیل به نفع آنکاراست. گریدی ویلسون از برنامه ترکیه در شورای آتلانتیک می‌گوید:

نفوذ ترکیه در سراسر منطقه افزایش یافته، به‌ویژه در جاهایی که مستقیماً با ایران رقابت داشته - مانند سوریه، عراق و قفقاز جنوبی. بخش زیادی از این وضعیت را می‌توان به کارزار بیش از دو ساله اسرائیل برای مختل کردن شبکه نیابتی ایران و کاهش توان نظامی آن نسبت داد.

البته خطراتی هم وجود دارد. گزینه فروپاشی قدرت مرکزی در تهران -که آمریکا و اسرائیل مدعی آن هستندـ به نفع اردوغان نخواهد بود. ویلسون یادآور می‌شود:

عراق و سوریه نشان داده‌اند وقتی اقتدار مرکزی فرو می‌ریزد چه اتفاقی می‌افتد. آیا ترکیه در نهایت در سوریه برنده شد؟ شاید بله، اما در طول جنگ سوریه صدها سرباز ترک جان باختند.

افزوده شدن موج تازه‌ای از پناهجویان به میلیون‌ها نفری که هم‌اکنون در ترکیه پناه گرفته‌اند، می‌تواند واکنش ملی‌گرایانه را تشدید کند و اقتصاد ترکیه را تحت فشار بگذارد.

تول می‌گوید: «اردوغان احتمالاً به انتخابات زودهنگام در سال ۲۰۲۷ فکر می‌کند و تثبیت اقتصاد تا آن زمان حیاتی است. افزایش قیمت نفت، پیشرفت محدود ترکیه را از زمانی که اردوغان از سیاست‌های اقتصادی نامتعارف خود عقب‌نشینی کرد، تهدید می‌کند.»