شبیه‌سازی جنگ در اتاق‌ فکر مجلس؛ تهران و تبریز در صف اول «پدافند هوشمند»

به گزارش زومان، در فضایی که یک سر سیاست خارجی به دیپلماسی و سر دیگر آن به تنش گره خورده، مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی به تاب‌آوری شهرها در برابر جنگ پرداخته است. این مرکز در این گزارش با عنوان «برنامه‌ریزی شهرهای هوشمند در مواجهه با جنگ»، نشان می‌دهد که در نهادهای رسمی نیز احتمالات و سناریوهای مختلف روی میز قرار دارند.

این گزارش دیگر از جنگ کلاسیک با تانک و سرباز حرف نمی‌زند. به قول نویسندگان آن، تجربه «جنگ ۱۲ روزه سال ۱۴۰۴» (یک سناریوی فرضی برای برنامه‌ریزی) نشان داد که میدان نبرد آینده، زیرساخت‌های شهری ماست؛ از شبکه برق و آب گرفته تا سیستم‌های بانکی و حمل‌ونقل.

در کشوری که ۷۵ درصد جمعیت آن شهرنشین هستند، فلج کردن این زیرساخت‌ها می‌تواند خساراتی جبران‌ناپذیر به همراه داشته باشد. اما راه‌حل چیست؟ ادغام هوشمندانه فناوری با اصول پدافند غیرعامل؛ ترکیبی که به گفته این گزارش می‌تواند تاب‌آوری شهری را تا ۴۵ درصد افزایش دهد.

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس اقدامات پیشگیرانه پیشنهادی، را بدین ترتیب فهرست کرده است:

• شبیه‌سازی جنگ با دوقلوهای دیجیتال: ساخت یک کپی مجازی و دقیق از شهر (Digital Twin) برای شبیه‌سازی انواع حملات و پیدا کردن بهترین مسیرها برای تخلیه جمعیت یا مکان‌یابی پناهگاه‌ها.
• ارتباطات تاب آور: ایجاد شبکه‌های ارتباطی مستقل و تاب‌آور که حتی با انهدام دکل‌های مخابراتی، ارتباطات حیاتی دولت و مردم را زنده نگه می‌دارند؛ مانند تجربه‌ جنگ اوکراین و استارلینک.
• مدیریت توزیع داده ها: تمرکززدایی از مراکز داده و توزیع اطلاعات حیاتی شهروندان در سرورهای ابری امن و رمزنگاری‌شده.
• آموزش و مانور دیجیتال: توسعه اپلیکیشن‌های هشدار سریع و واقعیت افزوده (AR) جهت آموزش خودحفاظتی به شهروندان و هدایت هوشمند به سمت پناهگاه‌ها.

بخش دیگر این گزارش، به دوران «پس از جنگ» اختصاص دارد و به مدل «توسعه تحول‌آفرین» بر پایه سه مرحله اشاره می‌کند.

• پاسخ فوری: شناسایی خسارت‌ها با پهپاد و سنسور، مدیریت آوارگان و توزیع منابع حیاتی.
• بازیابی منعطف: بازسازی زیرساخت‌ها به شکلی مدرن‌تر و مقاوم‌تر، حمایت از کسب‌وکارهای نوپا و شفافیت دیجیتال در هزینه‌کرد بودجه بازسازی.
• تحول و نوآوری: استفاده از «آزمایشگاه‌های شهری» (City Labs) برای ترکیب دانش بومی با فناوری‌های جدید.

در نهایت، این گزارش یک الزام را نیز مطرح می‌کند: طراحی «گزینه‌های موازی و آفلاین» (Analog Backups) برای هر خدمت هوشمند. یعنی اگر سیستم هوشمند کنترل آب از کار افتاد، باید یک شیر دستی برای بازگرداندن جریان آب وجود داشته باشد. اگر شبکه پرداخت دیجیتال سقوط کرد، باید راهی برای معاملات فیزیکی فراهم باشد.

این گزارش با ارائه یک نقشه راه ۷ ماده‌ای، از جمله اجرای طرح‌های پیشران در شهرهای پرخطر مانند تهران و تبریز و راه‌اندازی سامانه‌های هشدار سریع مردمی، سعی کرده مسیر را به سیاستگذار نشان دهدذ.

همچنین مرکز پژوهش ها در ذیل این گزارش به مرور نمونه‌های خارجی بازسازی کشورها پس از جنگ پرداخته و از کشورهایی چون چین، روسیه، سوریه، عراق نامبرده است که چگونه توانستند فرایند بازسازی را پیش ببرند.

به نظر شما، آیا شهرهای ما برای مواجهه با تهدیدات دیجیتال آینده آمادگی کافی دارند؟ دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.