روایت بقایی از خط قرمز هستهای تا احوالپرسی عراقچی و ویتکاف
گفتوگوی اسماعیل بقائی با شبکه آمریکایی PBS، بیش از آنکه حاوی یک خبر ناگهانی باشد، حامل مجموعهای از سیگنالهای دقیق دیپلماتیک بود؛ از تأکید بر «بیاعتمادی عمیق» میان تهران و واشنگتن تا تأیید یک دیدار کوتاه در حاشیه مذاکرات غیرمستقیم مسقط.
زندگی با تهدید
مصاحبه با پرسشی درباره احتمال جنگ آغاز شد؛ پرسشی که به فضای رسانهای هفتههای اخیر اشاره داشت. بقائی در پاسخ، نه احتمال تنش را انکار کرد و نه آن را بزرگ جلوه داد. جمله کلیدی او این بود:
«هیچ انسان عاقل و منطقی خواهان جنگ نیست.»
اما بلافاصله تهدیدها را تاریخی توصیف کرد و گفت ایران طی پنج دهه گذشته با عبارت «همه گزینهها روی میز است» زندگی کرده است. لحن او در این بخش، آرام اما قاطع بود؛ تأکید بر آمادگی برای هر سناریو در کنار تأکید بر اینکه جنگ مطلوب هیچکس نیست.
این شیوه پاسخدهی، تلاش برای حفظ توازن میان بازدارندگی و پرهیز از التهابآفرینی بود.
مذاکرات مسقط؛ غیرمستقیم، اما نه کاملاً دور از تماس
محور اصلی گفتوگو، مذاکرات اخیر در عمان بود. بقائی توضیح داد این تماسها غیرمستقیم و با میانجیگری وزیر خارجه عمان انجام شده و پیامها هم بهصورت مکتوب و هم شفاهی منتقل شده است.
او این دور را نخستین گام پس از حدود هشت ماه وقفه دانست؛ وقفهای که به گفته تهران پس از حمله به تأسیسات هستهای ایران ایجاد شد.
اما نقطهای که مصاحبه را از حالت کلی خارج کرد، پرسش خبرنگار درباره تماس مستقیم بود.
بقائی تأیید کرد که در حاشیه مذاکرات، دیداری کوتاه میان عباس عراقچی و استیو ویتکاف صورت گرفته است.
وقتی خبرنگار پرسید: «شما هم دست دادید؟» پاسخ بقائی کوتاه و دقیق بود:«من در آن لحظه حضور نداشتم.»
این جمله، از نظر رسانهای اهمیت داشت. او نه دیدار را انکار کرد و نه آن را به گفتوگویی رسمی تبدیل کرد. چارچوب رسمی مذاکرات همچنان «غیرمستقیم» باقی ماند، اما تماس رو در رو نیز تأیید شد.
در پاسخ به سؤال درباره فضای دیدار نیز تنها گفت:«دیپلماتهای ایرانی همواره رفتار حرفهای و مودبانه دارند.»
نه تصویری از گرمی روابط ارائه شد و نه نشانی از تنش. توصیف، کاملاً خنثی و حرفهای بود.
«تصمیم شجاعانه» در سایه بیاعتمادی
یکی از مهمترین واژههای این گفتوگو «شجاعانه» بود. بقائی بازگشت به میز مذاکره را پس از حمله هشت ماه پیش، «اقدامی شجاعانه» توصیف کرد.
او گفت بیاعتمادی میان ایران و آمریکا «بسیار عمیق» است و منشأ آن رفتار واشنگتن بوده است.
استفاده از این تعبیر، پیام دوگانهای داشت:برای مخاطب داخلی، تأکید بر اینکه مذاکره از موضع ضعف نیست؛و برای مخاطب خارجی، نشان دادن اینکه تهران مسیر دیپلماسی را کاملاً نبسته است.
غنیسازی؛ آمادگی برای گفتوگو، نه چشمپوشی از حق
در بخش هستهای، خبرنگار بارها تلاش کرد درباره توقف غنیسازی، انتقال ذخایر یا تعلیق چندساله سؤال کند.
بقائی چارچوب پاسخ را محدود نگه داشت و گفت مذاکرات باید بر موضوع هستهای متمرکز بماند. اما همزمان تصریح کرد:«ما آماده گفتوگو درباره سطح غنیسازی و میزان ذخایر هستیم.»
او تأکید کرد ایران عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) است و حقوق هستهای آن باید محترم شمرده شود.
در اینجا نیز پاسخ دو لایه داشت:گفتوگو درباره اعداد و سطوح ممکن است؛اما اصل حق غنیسازی محل مذاکره نیست.
اعتراضات؛ دفاع از چارچوب رسمی
در بخش پایانی، بحث به اعتراضات اخیر کشیده شد. بقائی گفت قانون اساسی ایران حق تجمع مسالمتآمیز را به رسمیت میشناسد، اما برخی رخدادها به خشونت سازمانیافته تبدیل شده است.
او آمارهای منتشرشده درباره تلفات را «اغراقآمیز» خواند و گفت نهادهای دولتی در حال بررسی و اعلام اطلاعات هستند.
در این بخش، لحن او صریحتر و کمتر دیپلماتیک بود و بر چارچوب امنیتی و قانونی تأکید داشت.
کانال دیپلماسی باز مانده است
گفتوگوی بقائی، حاوی اعلام یک توافق یا تحول بزرگ نبود. اما چند نکته مهم را تثبیت کرد:
- مذاکرات در مسقط همچنان غیرمستقیم است.
- تماس کوتاه رو در رو میان وزیر خارجه ایران و نماینده آمریکا انجام شده است.
- تهران آماده گفتوگو درباره سطح غنیسازی است.
- بیاعتمادی عمیق همچنان وجود دارد، اما مسیر مذاکره کاملاً بسته نشده است.
در شرایطی که سایه تنش نظامی همچنان بر فضای منطقه دیده میشود، همین نشانههای محدود نیز میتواند اهمیت داشته باشد؛ زیرا نشان میدهد کانال ارتباطی، هرچند شکننده، هنوز فعال است.