سال سیاه اینترنت؛ رکوردشکنی عجیب با خسارت میلیارد دلاری
برای ما که حالا ۱۸ روز تمام است دسترسیمان به اینترنت جهانی در ایران قطع شده، ماجرای قطعی و اختلالات اینترنت یکی از فراگیرترین موضوعاتیست که این روزها دربارهاش حرف میزنیم؛ حرف که نه؛ بیشتر مرور گلایهآمیز و اعتراض به وضعیتیست که در آن قرار گرفتهایم. جالب است بدانیم که در این باره، همدردهایی هم در جهان داریم!
این گزارش در ساعتی که اختلال اینترنت در کشور کمتر بود، توسط تحریریه زومان استخراج شد.
به گزارش زومان، اینترنت جهان در سال ۲۰۲۵، کم دشمن نداشته است. در یک قلم از خسارات قابل محاسبه، برآورد شده که ۱۹.۷ میلیارد دلار به اقتصاد جهانی در اثر اختلالات اعمالشده (و نه قطعی کامل) توسط دولتها آسیب وارد شده است. این تنها یک خط از نتایج گزارش تحقیقی Simon Migliano است که میگوید دنیا در سال ۲۰۲۵ با بیش از ۱۲۰,۰۰۰ ساعت اختلال اینترنتی طرف بوده که از سوی ۲۸ کشور اعمال شده است.
گزارش جهانی خسارت اختلالات اینترنت، محاسبه میکند که تأثیر اقتصادی اختلال عمدی اینترنت و شبکههای اجتماعی بزرگ در سال ۲۰۲۵ به تفکیک هر کشور چقدر بوده؛ اختلالات عمدی، همان شدیدترین شکل سانسور اینترنتی است که حقوق دیجیتال را به شکلی جدی نقض کرده است.
۲۰۲۵ را برای آزادی اینترنت میتوان سال سیاهی نامید؛ چرا که خسارت اختلالات اینترنتی ۱۵۶ درصد رشد کرده است. این ضرر اقتصادی بزرگ از افزایش بیسابقه اختلالات در این سال نشات گرفته است. دولتها به شبکههای اجتماعی هم حسابی سخت گرفتند و آنها هم در امان نماندند. به این فهرست نگاه کنید:
- افزایش مدت زمان اختلالات نسبت به ۲۰۲۴: بیش از ۷۰ درصد
- افزایش ساعات قطعی کامل با اختلال عمدی: ۴۷ درصد
- افزایش ساعات مسدودسازی شبکههای اجتماعی: در حدود ۶۶ درصد
خسارت اختلالات اینترنت چطور محاسبه شد؟
نویسندگان این گزارش میگویند که بهطور مستمر اختلالات اینترنت ملی و منطقهای و مسدودسازی شبکههای اجتماعی اعمالشده توسط دولتها در سراسر جهان را رصد کرده و پس از تأیید دامنه و مدت زمان هر محدودیت، تأثیر اقتصادی آن را با استفاده از ابزار NetBlocks COST تخمین زدهاند؛ روشی که توسط سازمان NetBlocks توسعه یافته و بر اساس شاخصهایی از بانک جهانی، ITU، یوروستات و سرشماری آمریکا است. در این گزارش تعاریف زیر برای محاسبه در نظر گرفته شده است:
- قطع کامل اینترنت: دستوری از سوی دولت که منجر به از دست رفتن کامل دسترسی به اینترنت میشود. این نوع اختلال قابل دور زدن مستقیم نیست.
- مسدودسازی شبکههای اجتماعی: مسدود کردن پلتفرمهایی مانند فیسبوک، واتساپ، تیکتاک یا X. این محدودیتها اغلب با استفاده از VPN قابل دور زدن هستند.
- کاهش شدید سرعت اینترنت: سرعت به سطح ۲G کاهش مییابد و تنها پیامک و تماس صوتی ممکن است. در عمل، این وضعیت مشابه قطع کامل اینترنت عمل میکند.
در جدول زیر، میتوانید ببینید که از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ وضعیت اختلالات اینترنت در جهان چطور بود؛ در هر سال چند اختلال ثبت شد، چند کشور اختلال عمدی اینترنت داشتند، به طور کلی چقدر خسارت اقتصادی به جهان زد و در نهایت در هر سال، کدام کشور و به چه میزان بیشترین آسیب اقتصادی را دیده است.
سال | تعداد اختلالات | تعداد کشورها | مجموع ساعت اختلال | خسارت کل در جهان (میلیارد دلار) | بیشترین آسیب (میلیارد دلار) |
|---|---|---|---|---|---|
۲۰۲۴ | ۱۶۷ | ۲۸ | ۷۰,۴۵۱ | ۷.۶۹ | پاکستان (۱.۶۲) |
۲۰۲۳ | ۱۹۶ | ۲۵ | ۵۸,۸۰۷ | ۹.۱۳ | روسیه (۴.۰۲) |
۲۰۲۲ | ۱۱۴ | ۲۳ | ۴۶,۷۸۸ | ۲۴.۶۱ | روسیه (۲۱.۵۹) |
۲۰۲۱ | ۵۱ | ۲۲ | ۳۴,۵۹۵ | ۵.۶۲ | میانمار (۲.۸) |
۲۰۲۰ | ۹۳ | ۲۱ | ۲۷,۱۶۵ | ۴.۰۱ | هند (۲.۸) |
۲۰۱۹ | ۱۳۴ | ۲۲ | ۱۹,۲۰۷ | ۸.۰۷ | عراق (۲.۳) |
خسارت اختلالات عمدی اینترنت در جهان از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴
رتبه ایران در خسارت اقتصادی
حالا بیایید در جدول بعد نگاهی به وضعیت ۲۸ کشوری بیندازیم که دولتهایشان در سال ۲۰۲۵ اینترنت را عمدا مختل و در مجموع خسارت سنگین به اقتصاد تحمیل کردند؛ لیستی که ایران در رتبه هشتم است و ۲۱۴.۷ میلیون دلار خسارت از ایجاد اختلال عمدی اینترنت برایش ثبت شده است.
بر اساس تعداد کاربران متاثر و مدت زمان اختلال در ایران (در این جدول)، احتمالا بخش عمده این اختلال مربوط به روزهای جنگ ۱۲ روزه است؛ ۱۷۰ ساعت اختلال با ۷۲ میلیون کاربر متاثر از اختلال.
خسارت قطع اینترنت جهانی در ایران در ۱۸ روز اخیر ملموستر است؛ در سال ۲۰۲۶ تا این لحظه بیش از ۴۳۰ ساعت قطعی اینترنت در ایران به ثبت رسیده که تخمین خسارت اقتصادیاش، با یک حساب و کتاب ساده، نسبت به سال ۲۰۲۵ چند برابر شده؛ با برآورد وزارت ارتباطات از خسارت روزانه 5 همتی، تا این لحظه خسارت از ۶۲۰ میلیون دلار گذشت! این تازه در شرایطی است که شدت اختلال با هیچ دوره ای قابل قیاس نبوده است
لازم است در این گزارش به یک نکته مهم توجه کنیم که بیارتباط با ایران هم نیست؛ آنکه بررسیهای این گزارش شامل مسدودسازیهای شبکههای اجتماعی که بیش از ۳۶۵ روز طول میکشند، نمیشود زیرا محققان در چنین شرایطی، محدودیت را به عنوان سانسور دائمی طبقهبندی کرده و فرض کردهاند که تأثیر اقتصادی این نوع از مسدودسازی شبکههای اجتماعی با مهاجرت کاربران به پلتفرمهای جایگزین احتمالا کاهش مییابد.
رتبه | کشور | خسارت کل (دلار) | مدت اختلال (ساعت) | تعداد کاربران متأثر از اختلالات |
|---|---|---|---|---|
۱ | روسیه | ۱۱.۹ میلیارد | ۳۷,۱۶۶ | ۱۴۶.۰ میلیون |
۲ | ونزوئلا | ۱.۹۱ میلیارد | ۵,۹۵۲ | ۱۷.۹ میلیون |
۳ | میانمار | ۱.۸۹ میلیارد | ۹,۸۸۸ | ۲۳.۶ میلیون |
۴ | پاکستان | ۱.۱۳ میلیارد | ۱۱,۴۸۲ | ۱۱۰.۰ میلیون |
۵ | تانزانیا | ۸۸۹.۸ میلیون | ۶,۹۶۶ | ۲۰.۶ میلیون |
۶ | عراق | ۵۹۵.۷ میلیون | ۷,۶۸۵ | ۳۹.۶ میلیون |
۷ | ویتنام | ۲۸۲.۱ میلیون | ۱,۵۶۰ | ۸۵.۶ میلیون |
۸ | ایران | ۲۱۴.۷ میلیون | ۱۷۰ | ۷۱.۹ میلیون |
۹ | هند | ۱۷۹.۸ میلیون | ۳,۶۷۱ | ۵۲.۵ میلیون |
۱۰ | ترکیه | ۱۲۹.۷ میلیون | ۵۴ | ۷۷.۵ میلیون |
۱۱ | پاناما | ۱۰۱.۴ میلیون | ۳,۱۹۲ | ۰.۲ میلیون |
۱۲ | افغانستان | ۹۴.۲ میلیون | ۲,۴۸۳ | ۱۱.۳ میلیون |
۱۳ | آلبانی | ۶۹.۶ میلیون | ۷,۰۵۶ | ۲.۵ میلیون |
۱۴ | کنگو | ۶۷.۲ میلیون | ۱,۰۰۸ | ۳۴.۷ میلیون |
۱۵ | سودان | ۶۶.۶ میلیون | ۲,۱۴۸ | ۱۴.۹ میلیون |
۱۶ | نپال | ۴۷.۳ میلیون | ۱,۷۰۴ | ۱۶.۶ میلیون |
۱۷ | کامرون | ۴۰.۵ میلیون | ۵۲ | ۱۲.۶ میلیون |
۱۸ | توگو | ۲۳.۲ میلیون | ۲,۲۰۸ | ۳.۵ میلیون |
۱۹ | بلاروس | ۱۷.۰ میلیون | ۴۸ | ۸.۵ میلیون |
۲۰ | قرقیزستان | ۱۳.۱ میلیون | ۲,۵۴۴ | ۵.۲ میلیون |
۲۱ | گینه بیسائو | ۱۰.۱ میلیون | ۸۵۴ | ۰.۷ میلیون |
۲۲ | سودان جنوبی | ۸.۸ میلیون | ۲,۱۶۰ | ۱.۶ میلیون |
۲۳ | سوریه | ۷.۴ میلیون | ۱,۱۰۵ | ۹.۲ میلیون |
۲۴ | کنیا | ۳.۴ میلیون | ۲۴ | ۲۳.۴ میلیون |
۲۵ | گینه | ۲.۰ میلیون | ۹۶ | ۴.۰ میلیون |
۲۶ | لیبی | ۱.۳ میلیون | ۱۱ | ۱.۳ میلیون |
۲۷ | گینه استوایی | ۱.۱ میلیون | ۸,۷۶۰ | ۰.۰۳ میلیون |
۲۸ | پاپوآ گینه نو | ۰.۸ میلیون | ۴۸ | ۲.۶ میلیون |
خسارت اختلال عمدی اینترنت در سال ۲۰۲۵ به تفکیک کشورها
در برخی موارد، مجموع مدتزمان اختلال در یک کشور از ۸,۷۶۰ ساعت (۳۶۵ روز) فراتر میرود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که چندین اختلال اینترنتی بهطور همزمان در مناطق یا شبکههای مختلف روی داده باشند. از آنجا که این موارد تجربههای مجزا و همزمان از اختلال محسوب میشوند، بهصورت مستقل محاسبه شدهاند.
همین اصل در جایی که انواع مختلف محدودیت بهطور همزمان اعمال شده نیز استفاده شده است؛ برای مثال قطع اینترنت موبایل در کنار مسدودسازی شبکههای اجتماعی روی اتصالهای ثابت یا پهنباند.
چشمانداز اختلالات اینترنت در ۲۰۲۶
این گزارش با استناد به آنچه در سال ۲۰۲۵ ثبت شد، پیشبینی میکند که اختلالات اینترنتی در سال ۲۰۲۶ بزرگتر، هوشمندانهتر و استراتژیکتر میشوند.
آنها به موج عظیم اختلالات در روسیه و همچنین اختلالات عمدی پیشگیرانه با عنوان «کنترل اطلاعات» اشاره میکنند و میگویند ۲۰۲۶ ممکن است شاهد اختلالات پیچیدهتر باشد:
قطع جزئی، کاهش هدفمند سرعت و البته محدودیتهای سطح پروتکل که شناسایی و دور زدنشان سختتر است.
آنها میگویند که کاربران، کسبوکارها و پلتفرمها باید به یک سلاح، مسلح شوند: تابآوری دیجیتال که برای ۲۰۲۶ حیاتی است.