چشم و گوش همتی در اقتصاد و نظام بانکی

در شرایطی که کشور تمامی نگاهش به وقایع 18 دی به بعد بود، عبدالناصر همتی رئیس کل جدید بانک مرکزی تیم جدید خود را برای مدیریت این نهاد تکمیل کرد.

یکی از مهم‌ترین معاونت‌های بانک مرکزی، معاونت سیاست‌گذاری پولی است.وحید ماجد جایگزین محمد شیریجیان در این معاونت شد. ماجد دارای مدرک دکتری علوم اقتصادی از دانشگاه تهران است و در دوره‌ای که همتی وزیر امور اقتصادی و دارایی بود، معاون سیاست‌گذاری و راهبری اقتصادی این وزارتخانه بود.

بعد از استیضاح همتی و آمدن مدنی زاده به وزارت اقتصاد، ماجد به دانشگاه تهران برگشت و در همسایگی اتاق همتی در دانشکده اقتصاد مستقر و به تدریس مشغول شد.

با ریاست مجدد همتی بر بانک مرکزی او دوباره از ماجد برای همکاری دعوت به کار کرد اما این بار در یکی از معاونت حساس بانک مرکزی؛ معاونت سیاست گذاری پولی.

معاونت سیاست گذاری پولی در اقتصاد ایران در نقش دیدبان است و در جبهه مقدم مقابله با نوسانات اقتصادی قرار دارد یکی از وظائف این نهاد رصد تحرکات نیروهای نوسان ساز و مهاجم به ثبات اقتصادی هستند.

تورم در اقتصاد ایران یک عامل نوسان ساز و مهاجم است که به جان قدرت خرید و ارزش پول مردم می افتد.

این معاونت با رصد نقدینگی باید سایر بخش های اقتصاد ایران را میزان رشد و حجم این متغیر مهم با خبر کند تا با اتخاذ سیاست های درست مانع از کاهش ارزش پول ملی در اقتصاد ایران شوند.

یکی از دلایلی که اقتصاد ایران در مهار تورم موفق نبوده عملکرد نادرست این معاونت بوده است.

البته این عملکرد منفی بیش از آنکه به شخص مربوط باشد به ساختار و ابزار مربوط بوده است.

 در دنیا با طراحی ابزارهای مدرن تلاش می کنند مجهز به جنگ با تورم بروند یکی از این ابزارها افزایش قدرت بانک مرکزی در برابر بانک ها است.

در دنیا بانک ها نمی توانند اتوماتیک وار و بدون مجوز به بانک مرکزی بدهکار شوند. اما در ایران به دلیل نبود این ابزار به راحتی این اتفاق رخ می دهد.

در سالهای اخیر تلاش هایی شده که این روند کمتر شود اما به طور کامل از بین نرفته است. معاونت سیاست گذار پولی در کنار معاونت تنظیم‌گری و نظارت بانک مرکزی باید برای این معضل تدبیری بیندیشد.

از قضا همراه با ماجد، همتی گزینه خود برای معاون تنظیم گری و نظارت بانک مرکزی را نیز انتخاب کرده است.

عباس مرادپور، که دکترای مدیریت از دانشگاه علامه طباطبایی انتخاب همتی برای این سمت است. مرادپور هم در دوره وزارت همتی در سمت معاون وزیر امور اقتصاد و دارایی مشغول فعالیت بود و با او دوباره در بانک مرکزی همکار شده است.

مرادپور آمده است تا چشم و گوش همتی در نظام بانکی باشد مسئولیت سنگینی که در دوره ناترازی بانک ها حساسیت دوچندانی دارد.

یکی از ماموریت های مهم مرادپور تکمیل پروسه ادغام بانک آینده با بانک ملی است.این اتفاق با هدف تعیین تکلیف بانک های ناتراز رخ می دهد.

 بانک های ناتراز همان بانک هایی هستند که بیش از منابع خود خرج کرده اند و کسری خود را از طریق برداشت از منابع مرکزی جبران می کنند. در واقع این بانک ها با اضافه کردن پول جدید به اقتصاد ایران یکی از عوامل مهم افزایش نرخ تورم هستند.

چندی قبل بانک آینده که سمبل بانک های ناتراز بود به بانک ملی منتقل شد و از سهامداران اصلی آن سلب مالکیت شد. اما به جز آینده حداقل هفت بانک دیگر ناتراز هستند.

مرادپور برایحل و فصل سرنوشت این چند بانک ناتراز دیگر هم نقشه ای داشته باشد. ماموریتی حساس برای معاون جدید که اگر درست انجام شود اقتصاد ایران را از شر یک پدیده تورم ساز خلاص کرده است.

با توجه به تغییرات مدیریتی در بانک مرکزی، تمرکز بر توانمندسازی دو بازوی اصلی سیاست‌گذاری، یعنی معاونت سیاست‌گذاری پولی و معاونت تنظیم‌گری و نظارت، قرار گرفته است. این دو بخش، نقشی حیاتی و دوگانه در ساختار اقتصادی کشور ایفا می‌کنند.

معاونت سیاست گذاری پولی مسئول تنظیم دقیق میزان نقدینگی و اعتبار در جامعه است تا مطمئن شود اقتصاد نه بیش از حد داغ می‌شود (تورم افسارگسیخته)، و نه بیش از حد کند می‌شود. در شرایط تورمی ایران، تمرکز اصلی بر استفاده مؤثر از ترمز برای مهار افزایش قیمت‌هاست. در واقع گاز و ترمز بانک مرکزی در این نهاد فعال است.

معاونت تنظیم‌گری و نظارت هم وظیفه اش اطمینان از سلامت فنی و عملکرد صحیح تک‌تک بانک‌ها است. این معاونت با نظارت دقیق و تدابیر اصلاحی، جلوی لغزش یا خرابی ناگهانی بانک‌های ضعیف را می‌گیرد تا سلامت کل شبکه حفظ شود.

 موفقیت تیم همتی مستلزم هماهنگی این دو معاونت است؛ سیاست‌گذاری پولی باید با ثبات و استحکام نظام بانکی (تأمین شده توسط نظارت) پشتیبانی شود تا بتواند تورم را کنترل کند. نقش این دو حتی در نوسان ارزی هم مهم است زیرا برخلاف تصور بخش ارزی در بانک مرکزی بیش از آنکه بخش سیاستی باشد بخش عملیاتی است و اگر از سوی این دو نهاد پشتیبانی نشود به تنهایی کاری از پیش نمی برد.