ونزوئلا؛ سلطان ذخایر نفت جهان | پارادوکس نفتی یک کشور

ونزوئلا بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده نفت در جهان را در اختیار دارد؛ بیش از پنج برابر ذخایر نفت ایالات متحده. کشوری که با وجود ثروت زیرزمینی افسانه‌ای، در هزارتوی فقر و بحران اقتصادی دست‌وپاشکسته راه می‌رود. به‌گزارش زومان، این تناقض تلخ ریشه در معجونی از تنش‌های سیاسی، سوءمدیریت داخلی و فشارهای خارجی دارد.

ونزوئلا با حدود ۳۰ میلیون نفر جمعیت است که رابطه‌اش با آمریکا تحت تأثیر اختلاف‌ها بر سر نفت، سیاست و ملاحظات امنیتی شکل گرفته؛ هیچ‌جا این تنش به اندازه اقتصاد نفتی ونزوئلا آشکار نیست. کشوری که بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده نفت جهان را دارد، اما امروز تنها بخشی از درآمدی را که زمانی از صادرات نفت خام به دست می‌آورد، کسب می‌کند.

به گزارش الجزیره، برآوردهای سال ۲۰۲۳ نشان می‌دهد، ذخایر نفت ونزوئلا حدود ۳۰۳ میلیارد بشکه است و این کشور بزرگ‌ترین ذخایر شناخته‌شده نفت جهان را دارد.

عربستان سعودی با ۲۶۷.۲ میلیارد بشکه در رتبه دوم قرار دارد، پس از آن ایران با ۲۰۸.۶ میلیارد بشکه و کانادا با ۱۶۳.۶ میلیارد بشکه. در مجموع، این چهار کشور بیش از نیمی از ذخایر نفت جهان را در اختیار دارند.

ایالات متحده در مقایسه، حدود ۵۵ میلیارد بشکه ذخیره نفت دارد و در رتبه نهم جهان قرار می‌گیرد. این بدان معناست که ذخایر نفت ونزوئلا بیش از پنج برابر ذخایر نفت آمریکا است.

در سطح جهانی، مجموع ذخایر اثبات‌شده نفت ــ یعنی مقدار نفت خامی که با فناوری فعلی و از نظر اقتصادی قابل استخراج است ــ حدود ۱.۷۳ تریلیون بشکه برآورد می‌شود.

ذخایر نفت ونزوئلا عمدتاً در کمربند اورینوکو متمرکز شده‌اند؛ منطقه‌ای وسیع در شرق این کشور با حدود ۵۵ هزار کیلومتر مربع وسعت.

کمربند اورینوکو دارای نفت فوق‌سنگین است؛ نفتی بسیار غلیظ و متراکم که استخراج آن نسبت به نفت خام متعارف بسیار دشوارتر و پرهزینه‌تر است.

ونزوئلا به لطف یارانه‌های گسترده دولتی، یکی از ارزان‌ترین قیمت‌های بنزین در جهان را دارد.

تا سپتامبر ۲۰۲۵، قیمت هر لیتر بنزین ۹۵ اکتان ۰.۸۴ بولیوار ونزوئلا بود که معادل حدود ۰.۰۴ دلار در هر لیتر یا ۰.۱۳ دلار در هر گالن است.

این قیمت تنها اندکی بالاتر از لیبی و ایران است؛ دو کشور بزرگ تولیدکننده نفت که قیمت بنزین در آن‌ها حدود ۰.۰۳ دلار در هر لیتر یا ۰.۱۱ دلار در هر گالن است.

برای مقایسه، میانگین قیمت بنزین در جهان ۱.۲۹ دلار در هر لیتر یا ۴.۸۸ دلار در هر گالن است.

بر اساس داده‌های منتشر شده، ونزوئلا در سال ۲۰۲۳ تنها ۴.۰۵ میلیارد دلار نفت خام صادر کرده است. این رقم در مقایسه با صادرکنندگان بزرگ دیگر بسیار پایین است؛ از جمله عربستان سعودی (۱۸۱ میلیارد دلار)، ایالات متحده (۱۲۵ میلیارد دلار) و روسیه (۱۲۲ میلیارد دلار).

ونزوئلا یکی از اعضای بنیان‌گذار اوپک است. زمانی یکی از صادرکنندگان بزرگ نفت بود. در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، این کشور روزانه حدود ۱.۵ تا ۲ میلیون بشکه نفت به ایالات متحده صادر می‌کرد و یکی از بزرگ‌ترین منابع تأمین نفت آمریکا به شمار می‌رفت.

اما پس از انتخاب هوگو چاوز به ریاست‌جمهوری در سال ۱۹۹۸، صادرات نفت به‌طور چشمگیری کاهش یافت. او بخش نفتی کشور را دگرگون کرد. چاوز اهداف داخلی و سیاسی را بر بازارهای سنتی صادراتی ترجیح داد. بی‌ثباتی سیاسی و کمبود سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها نیز به کاهش تولید انجامید.

این وضعیت در دوران ریاست‌جمهوری نیکلاس مادورو، جانشین هوگو چاوز، وخیم‌تر شد؛ زمانی که دولت ترامپ تحریم‌های آمریکا را ابتدا در سال ۲۰۱۷ و سپس با شدت بیشتری در سال ۲۰۱۹ اعمال کرد. این تحریم‌ها توان ونزوئلا برای فروش نفت به آمریکا و دسترسی به بازارهای مالی بین‌المللی را محدود کرد.

در نتیجه، صادرات نفت به آمریکا تقریباً متوقف شد و ونزوئلا بخش عمده تجارت نفت خود را به چین منتقل کرد؛ کشوری که به بزرگ‌ترین خریدار نفت ونزوئلا تبدیل شد، در کنار کشورهایی مانند هند و کوبا.

پس از بیش از سه سال توقف ارسال نفت، در نوامبر ۲۰۲۲ وزارت خزانه‌داری آمریکا به شرکت شورون ــ یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های چندملیتی انرژی آمریکا ــ مجوزی کوتاه‌مدت داد تا تولید و صادرات محدود نفت از ونزوئلا را از سر بگیرد. شورون بخشی از تولید و صادرات را از سر گرفت، اما در مقیاسی محدود، زیرا این مجوز شامل محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای درباره نحوه استفاده از درآمدهای حاصل از این فعالیت‌ها بود.

با بازگشت دولت ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵ و پیروزی او در انتخابات، ترامپ در مارس ۲۰۲۵ یک فرمان اجرایی صادر کرد؛ اگر یک کشور از ونزوئلا نفت بخرد (مستقیم یا غیرمستقیم)، همه کالاهایی که آن کشور به آمریکا صادر می‌شود، مشمول ۲۵٪ تعرفه قرار می‌گرفتند. هدف این اقدام افزایش فشار بر کشورهایی مانند چین، روسیه و هند بود که علی‌رغم تحریم‌های آمریکا، تجارت خود با ونزوئلا را افزایش داده بودند. به عبارتی مهار جریان نفت ونزوئلا به بازارهای جهانی و هم‌زمان منزوی کردن اقتصادی رژیم مادورو.

این سیاست موفقیت محدودی داشت: هند خرید نفت از ونزوئلا را متوقف کرد، اما چین با وجود تهدید تعرفه‌ها به واردات خود ادامه داد.

تا ۳ سپتامبر ۲۰۲۵، صادرات نفت ونزوئلا از ۹۰۰ هزار بشکه در روز فراتر رفت که بالاترین سطح از نوامبر ۲۰۲۴ محسوب می‌شود و رکوردی ۹ ماهه به شمار می‌آید.

با این حال، صادرات همچنان به‌طور قابل‌توجهی پایین‌تر از سطح پیش از تحریم‌ها باقی مانده است. حال با رفتن مادورو، آیا آمریکا به منبع عظیم بزرگترین چاه نفتی جهان دست می‌یابد؟