اعتراف ناخواسته به قدرت تلگرام؛ سند شکست فیلترینگ منتشر شد

بیایید کمی به عقب برگردیم؛ به دی ماه ۱۳۹۶. تلگرام در روز ۱۰ دی همزمان با اعتراضات در ایران فیلتر شد.

۸ سال بعد؛ درست در همان روزها، خبرگزاری فارس در گزارشی اعلام کرده که بر اساس داده‌های رصدی و پایش محتوای فضای مجازی، پلتفرم پیام‌رسان تلگرام نقش محوری در شکل‌دهی، هماهنگی و گسترش اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ایفا کرده است؛ اعتراضاتی که نخست از سوی بازاریان و کسبه در تهران به صورت محدود آغاز شد و در این گزارش تاکید شده که «به سرعت با استفاده از کانال‌ها و گروه‌های تلگرامی بزرگنمایی شده و به کانون توجه تبدیل شد».

به گزارش زومان، فارغ از جزئیات استنادات به اعداد و تفسیر آنها در گزارشی که فارس منتشر کرده، حالا ماجرای فیلترینگ تلگرام رسما یک طنز تلخ تاریخی است؛ درست بعد از آنکه فیلترینگ پیام‌رسان محبوب ایرانی‌ها ۸ ساله شد، یک بار دیگر به نقش این پیام‌رسان در اعتراضات اشاره می‌شود.

داده‌های رصدی که فارس منتشر کرده می‌گوید که در جریان اعتراضات روزهای اخیر بازار و اصناف، تلگرام نه تنها حذف نشده، بلکه نقش «محوری» در شکل‌دهی و هماهنگی تجمعات داشته است.

این یعنی تلگرام چه آن زمان که فیلتر نبود یعنی در اعتراضات سال ۹۶ نقشی اثرگذار در اطلاع رسانی داشت و چه امروز که عمر فیلترشدنش به ۸ سال رسیده و باز هم بنابر گزارشی که خبرگزاری فارس به آن استناد می کند، همان کارکرد را دارد که در سال ۹۶ ادعا می‌شد.

این گزارش که قرار بود سندی بر نقش مخرب این پلتفرم باشد، عملاً تبدیل به سند ناکارآمدی سیاست‌های محدودکننده شده است.

به این ترتیب می‌توان اینگونه نتیجه گرفت که در ۸ سال فیلترینگ تلگرام، اصل فیلترینگ بی‌اثرترین سیاستی بود که اعمال شد. به عبارتی دیگر گزارشی که خبرگزاری فارس منتشر کرده را می‌توان به عنوان سندی مهم بر ناکارآمدی سیاست فیلترینگ قلمداد کرد؛ شکستی بزرگ با هزینه‌های گزاف؛ از نارضایتی عمومی گرفته تا کاسبی نجومی فیلترشکن‌ها و در نهایت دسترسی آسان همه افراد ازجمله کودکان و نوجوانان به محتواهای نامناسب.

اعدادی که فارس در گزارش خود به آن اشاره کرده، فریاد می‌زند که سیاست فیلترینگ شکست خورده؛ هرچند که هدف گزارش منتشر شده موضوعی دیگر باشد.

نگاهی به این نمودار منتشر شده عمق فاجعه فیلترینگ را نمایان می‌کند. تنها در بازه زمانی ۷ تا ۱۱ دی‌ماه ۱۴۰۴، حدود ۳۸۳ هزار پست در کانال‌های تلگرامی تولید شده است.

این حجم از محتوا، رقم خیره‌کننده ۷۲۱ میلیون بازدید را به ثبت رسانده است. دقت کنید؛ صحبت از یک پلتفرم آزاد نیست، صحبت از اپلیکیشنی است که هشت سال پیش مُهر «مسدود» بر پیشانی‌اش خورد؛ آن هم به بهانه جلوگیری از اعتشاش!

سوال اصلی اینجاست: مگر قرار نبود با بستن دروازه‌های تلگرام، امنیت روانی جامعه حفظ شود؟ پس چرا پس از گذشت نزدیک به یک دهه، هنوز «رسانه‌های خارج از کشور» و «کانال‌های معاند» - به تعبیر فارس - فرمانِ افکار عمومی را در این پلتفرم در دست دارند؟

پاسخ ساده است. سیاست فیلترینگ تنها یک دستاورد داشت: رونق کاسبی مافیای فیلترشکن. وقتی دسترسی به VPN برای پیر و جوان و بازاری و دانشجو الزامی شد، عملاً هیچ سدی برای دسترسی به هیچ محتوایی حتی آنها که در جهان به عنوان محتوای غیراخلاقی شناخته می‌شوند باقی نماند.

حالا پس از ۸ سال آزمون و خطا، گزارش‌هایی از این دست تنها یک حقیقت را عریان می‌کنند: بستن پلتفرم‌ها راهکار نیست. هرچند هدف از انتشار چنین گزارشی می‌تواند تداوم پاک کردن صورت مسئله‌ باشد؛ توجیحی تازه، این بار برای ممانعت از تلاش‌های اخیر برای رفع فیلتر تلگرام و مذاکرات دولت با مدیران این پلتفرم.