بیشترین افت قیمت سالانه نفت از سال ۲۰۲۰

قیمت نفت در پایان سال ۲۰۲۵ بیشترین افت سالانه خود از سال ۲۰۲۰ تاکنون را ثبت کرد. نفت برنت، معیار اصلی بازار جهانی، سال را با کاهشی نزدیک به ۲۰ درصد به پایان رساند؛ افتی که سومین سال متوالی کاهش قیمت را رقم زد و از نظر تاریخی، طولانی‌ترین دوره افت سالانه این شاخص محسوب می‌شود.

این عدد، صرفاً یک نوسان قیمتی نیست. برای بازاری که در حافظه جمعی، همواره با جنگ، تحریم و تنش‌های سیاسی گره خورده، چنین افتی نشانه تغییر وزن متغیرهاست.

سال ۲۰۲۵ از نظر ژئوپلیتیکی سال کم‌حادثه‌ای نبود؛ جنگ اوکراین ادامه داشت، درگیری نظامی ایران و اسرائیل در خردادماه جریان صادرات و کشتیرانی منطقه را تحت فشار قرار داد و تحریم‌های تازه‌ای علیه روسیه، ایران و ونزوئلا اعمال شد. با این حال، بازار نفت واکنشی پایدار به این ریسک‌ها نشان نداد.

دلیل این رفتار، به‌گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، رشد عرضه سریع‌تر از تقاضا بوده است. بر اساس برآورد این نهاد، جهان در سال پیشِ رو روزانه حدود ۳.۸۴ میلیون بشکه نفت بیش از میزان مصرف تولید خواهد کرد. چنین فاصله‌ای میان تولید و مصرف، حتی در شرایط پرتنش، اجازه تثبیت قیمت‌های بالا را نمی‌دهد.

داده‌های رسمی اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد تولید نفت آمریکا در پاییز ۲۰۲۵ به رکورد تاریخی رسیده است. بخش مهمی از این رشد، به تولید شیل بازمی‌گردد؛ بخشی که این‌بار برخلاف گذشته، نسبت به افت قیمت واکنش تند نشان نداده است.

تحلیل‌های منتشرشده از سوی مؤسسات مالی و انرژی، از جمله BNP Paribas، نشان می‌دهد بسیاری از تولیدکنندگان شیل توانسته‌اند تولید خود را در قیمت‌های بالاتر هج کنند؛ به این معنا که حتی با کاهش قیمت، عرضه آن‌ها در کوتاه‌مدت کاهش نمی‌یابد. نتیجه این وضعیت، پایداری عرضه در سطوح بالا است؛ عاملی که فشار نزولی بر قیمت‌ها را حفظ می‌کند.

آخرین گزارش هفتگی EIA تصویر محتاطانه‌ای از سمت تقاضا ارائه می‌دهد. اگرچه ذخایر نفت خام آمریکا کاهش یافته، اما هم‌زمان ذخایر بنزین و فرآورده‌های تقطیری افزایش داشته است. این ترکیب، از نگاه تحلیل‌گران بازار انرژی، نشانه‌ای از تقاضای ضعیف‌تر برای فرآورده‌ها در ماه‌های پیش‌روست؛ موضوعی که معمولاً مانع بازگشت سریع قیمت نفت می‌شود.

روند داده‌ها از یک تغییر آرام اما پیوسته در منطق بازار حکایت دارد. در سال‌های اخیر، شوک‌های ژئوپلیتیکی همچنان قادر بوده‌اند قیمت‌ها را به‌طور موقت بالا ببرند، اما دیگر نتوانسته‌اند مسیر کلی بازار را تغییر دهند.

آنچه به‌تدریج این تغییر را شکل داده، انباشته‌شدن عرضه در لایه‌های مختلف بازار است؛ از رشد پایدار تولید شیل آمریکا گرفته تا افزایش مرحله‌ای عرضه اوپک‌پلاس و هم‌زمان، کند شدن آهنگ رشد تقاضای جهانی. نتیجه این فرآیند آن است که بازار نفت، آرام‌آرام از دوره‌ای که «کمبود عرضه» تعیین‌کننده قیمت بود، به دوره‌ای وارد شده که وفور نسبی عرضه نقش پررنگ‌تری دارد.

در چنین فضایی، جنگ، تحریم یا اختلال‌های مقطعی در صادرات، بیشتر به نوسان‌های کوتاه‌مدت منجر می‌شوند تا تغییر روند. داده‌های رسمی نهادهای بین‌المللی نیز برای سال پیش‌رو همین تصویر را تأیید می‌کند.

وقتی قیمت نفت برای سومین سال پیاپی کاهش می‌یابد، پیام آن برای کشورهای صادرکننده روشن است: بازار وارد دوره‌ای شده که در آن اتکا به ریسک‌های سیاسی و ژئوپلیتیکی برای تقویت پایدار قیمت‌ها، کارایی گذشته را ندارد. تا زمانی که مازاد عرضه در بازار جهانی پابرجاست، فشار بر درآمدهای نفتی ادامه خواهد داشت و حاشیه مانور مالی صادرکنندگان، محدودتر از سال‌های قبل باقی می‌ماند.