ارسال ایمیلهای جعلی بمبگذاری به هزاران مدرسه و دهها پرواز در اروپا، نهادهای امنیتی چند کشور را با چالش و هزینههای سنگین روبهرو کرد.
صبح ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، حدود شش هزار مدرسه در ایتالیا ایمیلی یکسان دریافت کردند. فرستنده که خود را میخائیل آندروپوف معرفی کرده بود، ادعا میکرد بمبی قدرتمند با قابلیت انفجار از راه دور در ساختمان مدارس کار گذاشته شده و بازماندگان حمله نیز با چاقو کشته خواهند شد.
این پیام به تخلیه شماری از مدارس و اعزام نیروهای امنیتی منجر شد. همان روز بیش از ۳۰۰ مدرسه در ایرلند شمالی و تعدادی از مدارس اسکاتلند نیز تهدیدهای مشابهی دریافت کردند.
تا ظهر، جورجیا ملونی نخستوزیر ایتالیا نشستی اضطراری با مسئولان اطلاعاتی و امنیت سایبری کشورش تشکیل داد. بررسیها در نهایت نشان داد هیچ بمبی وجود ندارد.
اما این اتفاق تنها بخشی از موج گستردهتری بود که طی هفتههای گذشته بخشهای مختلف اروپا را هدف قرار داده است.
از تهدید ۳۵ پرواز تا تخلیه هزاران مدرسه
به نوشته فارن پالیسی، بین سوم تا ششم نوامبر، دستکم ۳۵ پرواز مسافربری در اروپا هدف تهدیدهای جعلی قرار گرفتند.
تنها در پنجم نوامبر، حدود ۲۰ هواپیمای غیرنظامی تحت تأثیر قرار گرفتند. جنگندههای ایتالیا، فرانسه و بلغارستان برای اسکورت برخی هواپیماها به پرواز درآمدند و یک پرواز شرکت ایر لینگوس از دوبلین به رم نیز مجبور شد در یک پایگاه نظامی فرانسه فرود بیاید.
تهدیدهای مشابهی به رسانههای ایرلند و بلغارستان ارسال شد و شبکه دولتی RTE ایرلند برای مدتی ساختمان خود را تخلیه و برنامههایش را متوقف کرد.
در اکتبر نیز صدها مدرسه در بریتانیا، مجارستان و صربستان پیامهای مشابهی دریافت کرده بودند.
نکته مشترک همه این حوادث آن بود که با وجود بسیج گسترده نیروهای امنیتی، تهدیدها ساختگی از آب درآمدند.
یک ایمیل ارزان، میلیونها دلار هزینه
فارن پالیسی معتقد است این حوادث یکی از مهمترین ویژگیهای جنگ ترکیبی را آشکار میکنند: هزینه ناچیز حمله در برابر هزینه سنگین دفاع.
فرستادن یک ایمیل تهدیدآمیز فقط چند دقیقه زمان میبرد، اما دریافتکننده نمیتواند آن را نادیده بگیرد؛ زیرا احتمال وقوع یک فاجعه انسانی، هرچند اندک، وجود دارد.
بنابراین مدارس تخلیه میشوند، مأموران خنثیسازی بمب وارد عمل میشوند، پروازها تغییر مسیر میدهند و حتی جنگندههای نظامی به پرواز درمیآیند.
در چنین شرایطی، مهاجم میتواند بدون استفاده از یک سلاح واقعی، بخش بزرگی از ظرفیت نهادهای امنیتی را درگیر کند.
از نگاه فارن پالیسی، هدف اصلی این عملیات لزوماً تخریب ساختمانها یا کشتن افراد نیست؛ بلکه ایجاد ترس، سردرگمی و بیاعتمادی عمومی به توانایی دولتها در تأمین امنیت است.
آیا روسیه پشت این تهدیدها قرار دارد؟
برخی مقامهای اطلاعاتی اروپایی با توجه به الگوی حملات، انگیزههای احتمالی و سابقه عملیات مشابه، روسیه را مظنون اصلی میدانند؛ اما هنوز مدرک قطعی و عمومی برای اثبات مسئولیت مسکو ارائه نشده است.
روسیه نیز هرگونه دخالت در این عملیات را رد کرده است.
پیچیدگی ماجرا زمانی بیشتر میشود که فرستندگان پیامها هویتهای متفاوتی برای خود انتخاب کردهاند.
برخی پیامها در دوم نوامبر به نام ایران ارسال شده بودند. در پنجم نوامبر، نام یک جنبش ضدفمینیستی ممنوع شده در روسیه مطرح شد و از ششم نوامبر، امضای فردی با نام مستعار میخائیل آندروپوف در پیامها دیده شد.
به اعتقاد این نشریه، همین ابهام یکی از ابزارهای جنگ ترکیبی است؛ زیرا دولتهای اروپایی حتی زمانی که به عامل احتمالی مشکوکاند، ممکن است نتوانند با اطمینان درباره مسئولیت حملات موضعگیری کنند.
چرا مقابله با این حملات دشوار است؟
تفاوت مهم این تهدیدها با خرابکاریهای فیزیکی آن است که برای اجرای آنها به تجهیزات پیچیده، مواد منفجره یا حضور عوامل عملیاتی در کشور هدف نیاز نیست.
فارن پالیسی استدلال میکند که دفاع صرفاً واکنشی در برابر چنین حملاتی کافی نیست. وقتی ارسالکننده تقریباً هیچ هزینهای نمیپردازد، اما دولتها مجبورند برای هر هشدار منابع زیادی صرف کنند، تکرار حملات برای مهاجم جذاب باقی میماند.
این رسانه پیشنهاد میکند کشورهای اروپایی اطلاعات مربوط به تهدیدها را سریعتر با یکدیگر به اشتراک بگذارند تا بتوانند الگوهای مشترک را شناسایی کنند.
برای مثال، وقتی هزاران مدرسه در کشورهای مختلف همزمان ایمیلی یکسان دریافت میکنند، این هماهنگی گسترده میتواند نشانهای از یک عملیات سازمانیافته و احتمال جعلی بودن تهدیدها باشد.
بااینحال، پیشنهاد دیگر، یعنی واکنش بازدارنده حتی با وجود شواهد انتساب ناقص، با خطر متهم کردن اشتباه یک کشور یا گروه نیز همراه است.
جنگی که هدفش اعتماد مردم است
این موج تهدیدهای جعلی در شرایطی رخ داده که اروپا همزمان با خرابکاری در خطوط راهآهن، مشاهده پهپادها بر فراز فرودگاهها و پایگاههای نظامی و حملات سایبری به زیرساختهای غیرنظامی روبهرو بوده است.
از نگاه فارن پالیسی، این حوادث اگرچه از نظر شدت و شیوه اجرا متفاوتاند، میتوانند یک نتیجه مشترک داشته باشند: افزایش نگرانی شهروندان درباره امنیت زندگی روزمره.
جنگ ترکیبی در این شکل، تنها زیرساختها را هدف نمیگیرد؛ بلکه اعتماد عمومی به نهادهای مسئول حفاظت از آنها را نیز تحت فشار قرار میدهد.