سنتکام با هشدار درباره اقدام نظامی علیه انتقال کشتیبهکشتی محمولههای ایرانی، در تلاش است روزنههای دور زدن محاصره دریایی را مسدود کند.
ارتش ایالات متحده با تشدید محاصره دریایی ایران هشدار داده شناورهایی که از طریق انتقال کشتیبهکشتی محمولههای ایرانی را دریافت کنند، هدف اقدام نظامی قرار خواهند گرفت.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) روز چهارشنبه در اطلاعیهای اعلام کرد کشتیهایی که از شناورهای بارگیریشده در بنادر ایران یا در امتداد سواحل این کشور محموله دریافت کنند، ممکن است بهعنوان کشتیهایی شناخته شوند که در حال «دور زدن محاصره» هستند.
براساس گزارش الجزیره، هدف این اقدام، بستن یکی از راههای احتمالی دور زدن محاصره است؛ مسیری که به برخی فرآوردههای نفتی ایران اجازه داده بود با وجود محاصره بنادر و صادرات نفت این کشور از سوی واشنگتن از اواسط ژوئیه، همچنان به بازارهای بینالمللی راه پیدا کنند.
این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که تهران به دنبال راههایی برای احیای صادرات نفت خود است و بارها هشدار داده که هرگونه حمله به شناورهای ایرانی با اقدام تلافیجویانه مواجه خواهد شد.
تحلیلگران میگویند اگرچه بعید است ایران بتواند محاصره را از نظر نظامی بشکند، اما ممکن است تلاش کند اجرای آن را از نظر سیاسی و اقتصادی برای واشنگتن پرهزینه کند؛ راهبردی که خطر گسترش رویارویی در منطقه را افزایش میدهد.
آندریاس کریگ دانشیار مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، به الجزیره گفت:
این وضعیت بالقوه یکی از خطرناکترین سناریوهای تشدید تنش است که در هفتههای اخیر شاهد آن بودهایم.
راب گایست پینفولد مدرس امنیت بینالملل در کینگز کالج لندن گفت که واشنگتن در تلاش است بدون آنکه جرقه یک تشدید تنش نظامی بزرگ دیگر را بزند، به حملات اخیر ایران علیه کشورهای حوزه خلیج فارس، بهویژه بحرین، پاسخ دهد.
آمریکاییها تصمیم گرفتهاند که بهجای بازگشت به استفاده از نیروی نظامی مستقیم یا آغاز یک کارزار نظامی، محاصره راهی است که میتوانند از طریق آن ایران را شکست دهند و پای میز مذاکره بیاورند.- راب گایست پینفولد
او گفت که «محاصره هماکنون نیز به اقتصاد ایران آسیب وارد میکند و گمانهزنیهایی وجود دارد مبنی بر اینکه صادرات نفت این کشور ممکن است بهزودی به صفر برسد. نفت حدود ۳۰ درصد از اقتصاد ایران را تشکیل میدهد.»
ایران چه گفته است؟
مقامهای ایرانی هنوز واکنش مستقیمی به اطلاعیه سنتکام نشان ندادهاند، اما تهران بارها نسبت به تلاشهای آمریکا برای محدود کردن تجارت این کشور هشدار داده است.
روز چهارشنبه، در یادداشتی که خبرگزاری فارس منتشر کرد، پیشنهاد شد گروهی از نفتکشها برای عبور از محاصره اعزام شوند.
در این یادداشت همچنین تهدید شده بود که اگر نیروهای آمریکایی مداخله کنند، زیرساختهای انرژی منطقه هدف اقدامات تلافیجویانه قرار خواهند گرفت.
آیا ایران میتواند محاصره را بشکند؟
ایران توانسته بخشهایی از محاصره را دور بزند، اما ازسرگیری صادرات گسترده نفت خام چالش بسیار بزرگتری است.
پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه، ایران روزانه حدود ۱.۵ تا ۲ میلیون بشکه نفت خام صادر میکرد و چین خریدار بخش عمده محمولههای صادراتی این کشور بود.
خبرگزاری رویترز در ماه اکتبر به نقل از منابع اطلاعاتی حوزه کشتیرانی و منابع امنیتی گزارش داد که از ماه ژوئیه دستکم هشت نفتکش حامل گاز مایع (LPG) ایران، خلیج عمان را ترک کردهاند.
به گفته این خبرگزاری، یک کشتی دیگر نیز در ماه سپتامبر محمولهای از سوخت جت را به میانمار تحویل داده بود.
روز پنجشنبه نیز رویترز به نقل از سرویس نظارت دریایی تانکرترکرز گزارش داد که یک شناور در خلیج فارس از طریق انتقال کشتیبهکشتی در حال بارگیری نفت خام ایران است.
اگر این محموله به مقصد برسد، میتواند نخستین صادرات موفق نفت خام ایران از زمان برقراری مجدد محاصره آمریکا در ماه ژوئیه باشد.
بااینحال، مقامهای ایرانی هنوز این تحول را تأیید نکردهاند.
با وجود این، آندریاس کریگ معتقد است ایران از توانایی نظامی لازم برای مقابله مستقیم با محاصره برخوردار نیست.
او هشدار داد: «ایران میتواند بخشهایی از محاصره را دور بزند، اما نمیتواند از نظر نظامی و به شکلی پایدار آن را بشکند.»
بااینحال، نظارت و کنترل تکتک محمولهها، واسطهها و عملیات انتقال کشتیبهکشتی، بسیار پیچیدهتر از متوقف کردن نفتکشهایی است که از بنادر ایران خارج میشوند.- آندریاس کریگ
به گفته کریگ، شبکههای تجاری مستقر در کشورهای حوزه خلیج فارس نیز در صادرات نفت ایران نقش تسهیلکننده داشتهاند؛ از جمله از طریق انتقال محموله میان کشتیها.
بااینحال، میزان مشارکت رسمی دولتها در این فعالیتها همچنان روشن نیست.
بنابراین، محدودیتهای جدید واشنگتن ممکن است به ایجاد تنش با شرکای این کشور در حاشیه خلیج فارس منجر شود؛ کشورهایی که منافع تجاری آنها لزوماً با سیاست تحریمی آمریکا همسو نیست.
کریگ گفت: «به نظر من، هدف ایران کمتر شکست دادن فیزیکی محاصره است و بیشتر تلاش برای آن است که اجرای محاصره را از نظر سیاسی و اقتصادی غیرقابلتداوم کند.»
او افزود: «اعزام نفتکشها برای به چالش کشیدن نیروهای آمریکایی ممکن است با هدف ایجاد رویارویی طراحی شده باشد، نه صرفاً رساندن نفت به مقصد. اما نباید اظهارنظر منتشرشده در خبرگزاری فارس را با یک طرح عملیاتی مورد تأیید مقامهای رسمی اشتباه گرفت.»
پیامد این تحولات برای منطقه
تشدید محاصره، احتمال رویارویی نظامی بیشتر میان واشنگتن و تهران را افزایش میدهد؛ بهویژه اگر نفتکشهای ایرانی تلاش کنند محدودیتهای آمریکا را نادیده بگیرند.
کریگ هشدار داد که حمله آمریکا به یک شناور ایرانی میتواند اقدامات تلافیجویانه علیه زیرساختهای انرژی کشورهای حوزه خلیج فارس را در پی داشته باشد؛ اتفاقی که ممکن است کشورهای همسایه را بیشازپیش درگیر جنگ کند.