دادههای تانکرترکرز از احتمال آمادگی ایران برای تردد نفتکشها حکایت دارد؛ رویدادی که آزمونی حساس برای کارایی محاصره دریایی آمریکا خواهد بود.
تانکرترکرز عصر امروز گزارش داد که ایران در حال آمادگی برای عبور از محاصره دریایی ایالات متحده است. در همین حال، یکی از خبرنگاران خبرگزاری فارس ادعا کرده که یک نفتکش ایرانی خود را برای اعزام به مقصد صادراتی آماده میکند و هشدار داده که هرگونه ممانعت در مسیر آن، پیامدهایی برای تاسیسات نفتی ۶ کشور حاشیه خلیج فارس در پی خواهد داشت.
با این حال، نه آغاز حرکت این شناور و نه برنامهای برای تردد هماهنگ چندین نفتکش از سوی منابع مستقل تأیید نشده و سخنان این خبرنگار نیز موضع رسمی ایران محسوب نمیشود.
مسئله فراتر از عبورِ صرف یک نفتکش از محاصره است. برای ایران، هدفْ ایجاد راهی پایدار برای تداوم صادرات است و در مقابل، آمریکا میکوشد تا جای ممکن جلوی این روند را بگیرد، بیآنکه خطر درگیری تازهای را بالا ببرد یا موجب اختلال در عرضه نفت منطقه شود.
تانکرترکرز چه گفته و اریکسون چه برداشتی دارد؟
تانکرترکرز با استفاده از تصاویر ماهوارهای و دادههای ردیابی، تحرکات نفتکشها را دنبال میکند. گزارش این سرویس از نشانههای آمادگی احتمالی حکایت دارد، نه از آغاز قطعی عملیات یا خروج موفق محموله.
نام نفتکش، حجم بار، زمان حرکت و مقصد آن نیز در اطلاعات منتشرشده مشخص نیست.
برت اریکسون کارشناس انرژی و ریسکهای ژئوپلیتیک در واکنش به این گزارش سناریوی گستردهتری را مطرح کرده است: ایران ممکن است نفتکشهای خالیِ در دسترس را تا ظرفیت کامل بارگیری کند و حرکت آنها را برای عبور هماهنگ از خط محاصره سازمان دهد.
اریکسون که در شبکه ایکس متنی را منتشر کرده، معتقد است عبور همزمان چند نفتکش، واشنگتن را با انتخاب دشواری روبهرو میکند: یا اجازه دهد محمولهها عبور کنند و کارایی محاصره زیر سؤال برود، یا برای متوقف کردن آنها به زور متوسل شود و خطر واکنش متقابل ایران را بپذیرد.
او با اشاره به ذخایر موشکی و پهپادی ایران و آنچه کمبود شدید مهمات رهگیر آمریکا میداند، استدلال میکند که موفقیت تاکتیکی در اجرای محاصره لزوماً به معنای پایداری آن در بلندمدت نیست.
این نشانه بر منطق ذاتا توهمآمیزِ کمپین جنگ اقتصادی آمریکا علیه ایران از آغاز آن تأکید میکند: اینکه ایران تماشاگری خنثی در برابر هرجومرج اقتصادش باشد.- برت اریکسون
عبور این بار چه تفاوتی با ژوئن دارد؟
در ژوئن، دو نفتکش حامل مجموعا ۳٫۸ میلیون بشکه نفت خام حرکت کردند که نخستین صادرات موفقِ ثبتشده پس از آغاز محاصره دریایی آمریکا در ۱۳ آوریل به شمار میرفت. با این حال، این محمولهها در شرایطی خارج شدند که طرفین به یک توافق چارچوب دست یافته بودند و محاصره برداشته شده بود.
این بار، اگر حرکت نفتکش تأیید شود، آزمون در شرایط متفاوتی خواهد بود. محاصره از ۱۴ ژوئیه دوباره برقرار شده و توافقی که عبور محموله را ممکن کند اعلام نشده است.
از زمان برقراری دوباره محاصره، آمریکا شماری از کشتیها را تغییر مسیر داده، یک شناور را بازرسی کرده و یک نفتکش را از کار انداخته است. این سابقه نشان میدهد گزینههای واشنگتن به «اجازه عبور» یا «حمله گسترده» محدود نیست. اگر فقط یک شناور حرکت کند، تغییر مسیر یا بازرسی آن نیز از سناریوهای ممکن است؛ مواجهه همزمان با چند نفتکش، آزمون متفاوتی خواهد بود.
منطق هشدار تهران
پیام فارس را میتوان تلاشی برای بالا بردن هزینه مداخله دانست: اگر مسیر صادرات ایران بسته شود، امنیت صادرات منطقه نیز بیهزینه نخواهد بود.
بازار هم به این ریسک حساس است؛ گزارشها از افزایش قیمتها در پی حملات به کشتیها و کاهش نفت روی آب حکایت دارد. اما اعتبار این هشدار به قابلیت اجرا و هزینه آن بستگی دارد.
ایران از رهگذر چنین سناریویی با همسایگانی روبهرو میشود که تاکنون موضعشان محتاطانه بوده و خریداران اصلی نفتش، بهویژه چین، به ثبات جریان انرژی منطقه وابستهاند.
گزینههای طرف مقابل
تصویر دوگانه «اجازه عبور یا حمله گسترده» کامل نیست. الگوی عمل آمریکا در هفتههای اخیر، که بر تغییر مسیر، بازرسی و ازکارانداختن محدود تکیه داشته، نشان میدهد طیف میانی گستردهای وجود دارد.
پس محتملترین حالت، آزمون اراده در سطح محدود است، نه رویارویی همهجانبه.
متغیر اقتصادی کلیدی: ظرفیت ذخیره
مسئله ایران فقط درآمد نیست؛ ذخیرهسازی است. وقتی ذخیره پر شود، ایران باید میان رسیدن به توافق و بستن تولید، با هزینه آسیب و دشواری راهاندازی مجدد، یکی را برگزیند.
از این زاویه، آمادهسازی برای صادرات میتواند نشانه نزدیک شدن به همین نقطه تصمیم باشد.