بورس‌ها چه چیزی را دیدند که نفت ندید؟

هفته گذشته، امضای تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا برای پایان دادن به نزدیک چهار ماه درگیری، قیمت نفت را به سرعت پایین کشید و این تصور را به وجود آورد که مهم‌ترین ریسک بازار انرژی پشت سر گذاشته شده است. اما تنها یک حمله به یک کشتی باری در نزدیکی تنگه هرمز کافی بود تا معامله‌گران دوباره به همان نقطه بازگردند؛ باز بودن هرمز، لزوماً به معنای امن بودن آن نیست.

بهای نفت برنت روز جمعه پس از جهشی اولیه، بخشی از رشد خود را از دست داد. قراردادهای آتی نفت برنت برای تحویل ماه اوت تا ساعت ۰۵:۰۰ به وقت گرینویچ در سطح ۷۴.۱۱ دلار در هر بشکه معامله می‌شد؛ در حالی که تنها یک روز قبل از مرز ۷۶ دلار نیز عبور کرده بود. با وجود این عقب‌نشینی، قیمت نفت همچنان حدود دو درصد بالاتر از سطح پیش از آغاز جنگ قرار دارد؛ نشانه‌ای از اینکه بازار هنوز برای ریسک هرمز، ارزش قائل است.

در نگاه نخست، حمله به یک کشتی در مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان باید قیمت نفت را برای مدت بیشتری بالا نگه می‌داشت. اما هم‌زمان، چند تحول دیگر تصویر متفاوتی پیش روی بازار گذاشت.

آرامکوی عربستان پس از نزدیک به چهار ماه، بارگیری نفت در پایانه رأس تنوره را از سر گرفت؛ پایانه‌ای که یکی از مهم‌ترین مراکز صادرات نفت جهان به شمار می‌رود. دولت هند نیز محدودیت‌های عرضه گاز مایع تجاری را که در اوج بحران هرمز اعمال کرده بود، لغو کرد و بخشی از بازار مصرف را به شرایط پیش از بحران بازگرداند.

در دریا نیز نشانه‌هایی از افزایش تردد دیده شد. داده‌های سامانه‌های ردیابی کشتی نشان می‌دهد روز چهارشنبه ۷۰ شناور از تنگه هرمز عبور کردند؛ بیش از دو برابر روز قبل و بالاترین رقم ثبت‌شده از ابتدای ماه مارس.

این مجموعه پیام واحدی برای بازار داشت؛ عرضه نفت دوباره در حال حرکت است، حتی اگر هنوز با ریتمی کند.

چند ساعت بعد، همان روایت خوش‌بینانه با یک حمله به کشتی باری در نزدیکی سواحل عمان با تردید روبه‌رو شد.

سازمان بین‌المللی دریانوردی برنامه تخلیه کشتی‌های گرفتار در اطراف تنگه هرمز را متوقف کرد و مقام‌های آمریکایی نیز ایران را مسئول این حمله دانستند.

در مقابل، نهاد مسئول مدیریت تردد در تنگه هرمز در ایران هشدار داد کشتی‌هایی که خارج از «چارچوب تعیین‌شده» تردد کنند، از تضمین امنیت برخوردار نخواهند بود.

به این ترتیب، مسئله دیگر فقط عبور کشتی‌ها نیست؛ بلکه اختلاف بر سر این است که چه کسی قواعد عبور از این آبراه را تعیین می‌کند.

اگر تنها به قیمت نفت نگاه شود، شاید تصور شود بازار واکنشی محدود نشان داده است. اما بازارهای سهام روایت دیگری داشتند.

شاخص کوسپی کره جنوبی حدود هشت درصد افت کرد، نیکی ژاپن بیش از چهار درصد پایین آمد و بورس‌های تایوان و هنگ‌کنگ نیز معاملات خود را با کاهش به پایان رساندند.

واکنش بورس‌ها نشان می‌دهد نگرانی سرمایه‌گذاران تنها به عرضه نفت محدود نیست. آنچه اکنون زیر ذره‌بین قرار گرفته، امنیت زنجیره تأمین، هزینه حمل‌ونقل و پایداری تجارت جهانی است.

در میان انبوه داده‌های منتشرشده، شاید مهم‌ترین عدد اصلاً قیمت نفت نباشد.

تحلیلگران بازار انرژی می‌گویند مسئله اصلی، ورود نفتکش‌های بزرگ و خالی به خلیج فارس است؛ شناورهایی که باید برای بارگیری نفت خام وارد منطقه شوند.

خروج برخی نفتکش‌ها می‌تواند نشانه آغاز بازگشت تجارت باشد، اما تا زمانی که این نفتکش‌های خالی با اطمینان وارد هرمز نشوند، تولید و صادرات نیز به وضعیت عادی بازنخواهد گشت.

«جون گو»، تحلیلگر ارشد بازار نفت در مؤسسه اسپارتا، می‌گوید بازگشت تولید عادی بدون امنیت مسیرهای دریایی ممکن نیست؛ زیرا مخازن ساحلی زمانی تخلیه می‌شوند که نفتکش‌ها دوباره حاضر باشند برای بارگیری وارد منطقه شوند.

حمله به یک کشتی نتوانست عبور شناورها را متوقف کند، اما نشان داد فاصله میان «بازگشایی مسیر» و «بازگشت اعتماد» همچنان زیاد است.

بازار در روزهای آینده بیش از آنکه به نمودار قیمت نفت نگاه کند، مسیر نفتکش‌های خالی را دنبال خواهد کرد. اگر آنها دوباره راهی خلیج فارس شوند، می‌توان گفت هرمز از یک بحران امنیتی عبور کرده است. اگر نه، حتی باز ماندن این آبراه نیز برای بازگشت کامل تجارت کافی نخواهد بود.

در نهایت، شاید مهم‌ترین شاخص این روزهای بازار نه قیمت هر بشکه نفت، بلکه تصمیم کاپیتان‌هایی باشد که باید انتخاب کنند از تنگه هرمز عبور کنند یا مسیر دیگری را در پیش بگیرند.