جنگ ایران بعد از سه سال نرخ بهره اروپا را بالا برد
جنگ ایران و آمریکا حالا فقط در خلیج فارس یا اتاقهای مذاکرات هستهای دنبال نمیشود. بخشی از اثر این بحران، این روزها روی تابلو پمپبنزینها، نرخ تورم و تصمیم بانکهای مرکزی جهان دیده میشود.
بانک مرکزی اروپا روز پنجشنبه ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ نرخ بهره اصلی خود را ۰.۲۵ واحد درصد افزایش داد و آن را به ۲.۲۵ درصد رساند؛ نخستین افزایش نرخ بهره این نهاد از سال ۲۰۲۳.
شورای حکام بانک مرکزی اروپا در توضیح این تصمیم، مستقیماً به فشارهای تورمی ناشی از جنگ ایران و شوک انرژی اشاره کرد. در بیانیه این بانک آمده است که جنگ خاورمیانه در حال ایجاد فشارهای تورمی است و افزایش نرخ بهره، واکنشی به سناریوهای مختلف ناشی از این بحران محسوب میشود.
اما شاید مهمترین بخش ماجرا، فقط تصمیم بانک مرکزی اروپا نباشد؛ بلکه گستره اثر جنگ بر اقتصاد جهانی باشد.
الجزیره در یک جمعبندی آماری گزارش داده از زمان آغاز جنگ در ۱۰ اسفند ۱۴۰۴، افزایش قیمت انرژی و اختلال در تردد نفتکشها در تنگه هرمز، قیمت بنزین را در دستکم ۱۴۶ کشور جهان بالا برده است.
این عدد از آن جهت اهمیت دارد که در گزارش اولیه الجزیره در ۲۰ اسفند ۱۴۰۴، تعداد کشورهای درگیر با موج افزایش قیمت سوخت حدود ۹۵ کشور اعلام شده بود. به بیان دیگر، در کمتر از سه ماه، دامنه اثر بحران انرژی ناشی از جنگ، از حدود نیمی از جهان به بخش بزرگی از اقتصاد جهانی گسترش یافته است.
افزایش قیمت سوخت فقط به معنای گرانتر شدن بنزین نیست. در اقتصاد جهانی، انرژی تقریباً به همهچیز متصل است؛ از حملونقل و مواد غذایی گرفته تا خدمات، تولید و قیمت کالاها. به همین دلیل، شوک انرژی معمولاً با فاصله زمانی، خود را در نرخ تورم کشورها نشان میدهد.
همین نگرانی اکنون در اروپا هم دیده میشود. بانک مرکزی اروپا پیشبینی تورم خود را افزایش داده و اعلام کرده انتظار دارد تورم منطقه یورو در سال ۲۰۲۶ به حدود ۳ درصد برسد؛ رقمی بالاتر از هدف سنتی ۲ درصدی این نهاد.
در مقابل، چشمانداز رشد اقتصادی اروپا ضعیفتر شده است. بانک مرکزی اروپا اکنون رشد اقتصادی منطقه یورو را برای سال ۲۰۲۶ حدود ۰.۸ درصد پیشبینی میکند؛ موضوعی که نشان میدهد اروپا همزمان با تورم بالاتر، نگران کند شدن رشد اقتصادی نیز هست.
کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، تأکید کرده شدت و مدت شوک انرژی، عامل تعیینکننده در مسیر آینده تورم و رشد اقتصادی خواهد بود.
برخی اقتصاددانان، تصمیم اخیر بانک مرکزی اروپا را نشانه ورود جهان به مرحله تازهای از بحران میدانند؛ مرحلهای که در آن، جنگ خاورمیانه دیگر فقط یک مسئله ژئوپلیتیک نیست، بلکه مستقیماً به سیاست پولی، نرخ بهره و هزینه زندگی در کشورهای مختلف گره خورده است.
مارک وال، اقتصاددان ارشد اروپایی در دویچهبانک، گفته این نخستینبار است که یکی از بانکهای مرکزی بزرگ جهان، مستقیماً در واکنش به شوک انرژی ناشی از جنگ، نرخ بهره را افزایش میدهد.
در عمل، جنگی که با تنش در تنگه هرمز آغاز شد، حالا اثر خود را از بازار نفت تا نرخ بهره اروپا و قیمت سوخت در ۱۴۶ کشور جهان نشان میدهد.