طوفان ۲۴ ساعته در فردوسی؛ چرا تب دلار فروکش نکرد؟

به گزارش زومان، پس از ریزش هیجانی روز یکشنبه، دلار حالا به ۱۷۵ هزار تومان بازگشته است. آیا سیگنال‌های سیاسی از قطر مسیر قیمت‌ها را تغییر می‌دهد؟

تا دیروز ترس بود که فرمان می‌داد و همه می‌خواستند بفروشند تا بیشتر نبازند؛ اما ورق برگشت. آن‌هایی که روز گذشته از بیم ارزان شدن دارایی‌شان سراسیمه به بازار دویده بودند تا دلارهای خانگی خود را نقد کنند، امروز با تعجب تماشا کردند که چگونه قیمت‌ها دوباره قد راست کردند.

این نوسان شتاب‌زده و بازگشت سریع به مرز ۱۷۵ هزار تومان نشان داد که بازار ما بیشتر از آنکه با فرمول‌های پیچیده ریاضی و ترازهای تجاری کار کند، با «امیدها و ترس‌های لحظه‌ای» مردم و «شایعات پشت پرده» نفس می‌کشد.

برای فهم عمیق آنچه رخ داد، باید به رفتار خریداران خرد نگاه کنیم. وقتی شایعه جدی شدن توافقات سیاسی جدی شد، پدیده‌ای رخ داد که در بازار به آن «فروش از روی وحشت» می‌گویند. مردم عادی که ریال‌هایشان را به امید حفظ ارزش به دلار تبدیل کرده بودند، ناگهان احساس کردند تمام دارایی‌شان در خطر است.

این هجوم ناگهانی برای فروش، کفه ترازوی عرضه را به شدت سنگین کرد. اما چرا این ریزش دوام نیاورد؟

چون معامله‌گران فکر می‌کنند ریشه‌های واقعی تورم و نقدینگی سر جای خود هستند. به محض اینکه اولین اخبار تکذیب یا تعدیل‌کننده منتشر و مشخص شد که توافق نهایی فرآیندی طولانی‌مدت است، خریداران بزرگ و نوسان‌گیران حرفه‌ای که منتظر خرید در قیمت‌های پایین‌تر بودند (اصطلاحاً شکار موقعیت)، وارد بازار شدند. خرید سنگین آن‌ها بلافاصله ترمز ریزش را کشید و قیمت را به بالا هل داد.

در تحلیل امروز بازار، یک متغیر بسیار حیاتی وجود دارد که معمولاً از چشم مردم پنهان می‌ماند: تعطیلات عید قربان در بازارهای هرات افغانستان و دبی امارات.

شاید بپرسید تعطیلات صرافی‌های کابل یا دبی چه ارتباطی به جیب ما در تهران دارد؟ پاسخ در مفهوم «عمق بازار» نهفته است:

• جاده باریک معاملات: وقتی بازارهای هرات و دبی تعطیل هستند، عمق معاملات ارزی به شدت کاهش می‌یابد. بازار مثل رودخانه‌ای می‌شود که آب آن کم شده است.
• اثر اهرمی: در یک رودخانه کم‌آب و بازار کم‌عمق، حتی انداختن یک سنگ کوچک (یک معامله متوسط خرید یا فروش) می‌تواند موج‌های بزرگی ایجاد کند. در غیاب قیمت‌گذاری‌های دبی، نوسان‌گیران تهران با حجم پول بسیار کمتری توانستند جهت بازار را عوض کنند. اگر بازارهای منطقه‌ای باز بودند، جذب این تقاضاها راحت‌تر انجام می‌شد و قیمت احتمالا این‌چنین جهش نمی‌کرد.

درست در ساعاتی که بازار در بلاتکلیفی دست‌وپا می‌زد، انتشار یک خبر مثل بمب صدا کرد: «سفر عبدالناصر همتی به قطر برای نهایی کردن پیش‌نویس توافق با آمریکا.»

چرا این خبر برای بازار اهمیت دارد؟ تا پیش از این، اخبار مذاکرات صرفاً در دایره «سیاست‌مداران و حرف‌های دیپلماتیک» می‌چرخید؛ اما ورود مستقیم بالاترین مقام اقتصادی کشور به این رایزنی‌ها، یک پیام واضح برای بازار دارد: مذاکرات از تعارفات سیاسی عبور کرده و وارد مرحله حساب‌وکتاب پول شده است.

ممکن است بازار آن را نشانه‌ای از نزدیک‌تر شدن طرفین به توافق بداند؛ برداشتی که می‌تواند انتظارات مربوط به افزایش عرضه ارز و کاهش تقاضای احتیاطی را تقویت کند و دوباره فشار کاهشی بر قیمت دلار وارد کند.

سوال مهم این است که با کاهش چندساعته دلار، فردا صبح قیمت شیرخشک، لاستیک خودرو یا گوشی موبایل ارزان می‌شود؟ بازار کالاها رفتار بسیار محتاطانه‌تری نسبت به بازار ارز دارد:

• قانون تاخیر قیمت: فروشندگان کالاها که جنس خود را با دلار سقف خریده‌اند، تا زمانی که از ثبات پایدار نرخ دلار در کانال‌های پایین‌تر برای حداقل چند هفته مطمئن نشوند، قیمت‌ها را پایین نمی‌آورند. نوسان رفت‌وبرگشتی امروز دقیقاً همان دلیلی است که فروشندگان پاساژ علاءالدین یا امین‌حضور را در کاهش قیمت‌ها مردد نگه می‌دارد.
• وضعیت انتظار: این رفت‌وبرگشت‌ها عملاً بازار واقعی کالاها را قفل می‌کند؛ خریدار به امید ریزش بیشتر نمی‌خرد و فروشنده به امید بازگشت قیمت‌ها نمی‌فروشد.