دست نامرئی پکن در بازار نفت؛ نقشه چین برای خرید نفت ارزان

اگر می‌خواهید بدانید کف و سقف واقعی قیمت نفت کجاست، شاید لازم باشد به تصمیم‌های آرام و بی‌سروصدای پکن نگاه کنید، نه به توییت‌های سیاستمداران یا رزمایش ناوها در خلیج فارس.

به گزارش رویترز، چین – بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان – بار دیگر در حال تغییر جهت خریدهای خود است؛ آن هم درست زمانی که قیمت‌ها پس از چند هفته تنش میان آمریکا و ایران جهش کرده‌اند. داده‌ها نشان می‌دهد پکن هم ترکیب نفت‌های خریداری‌شده را تغییر داده و هم احتمالاً در حال کاهش حجم کلی واردات از ماه آوریل(12 فروردین) است.

قیمت نفت برنت – شاخص جهانی قیمت نفت – در ۲۳ فوریه ۲۰۲۶ (۴ اسفند ۱۴۰۴) به ۷۲ دلار و ۵۰ سنت در هر بشکه رسید؛ بالاترین سطح در حدود هفت ماه گذشته. این شاخص از کف ۵۸ دلار و ۷۲ سنت در ۱۶ دسامبر ۲۰۲۵ (۲۵ آذر ۱۴۰۴) تاکنون حدود ۲۳ درصد رشد کرده است.

شاید این پرسش مهم باشد: چرا برنت این‌قدر اهمیت دارد؟

«برنت» در واقع شاخص مرجع قیمت‌گذاری بسیاری از نفت‌های جهان است. بسیاری از تولیدکنندگان، نفت خود را با فرمول «برنت ± یک تخفیف یا پریمیوم» می‌فروشند. بنابراین هر جهش در برنت، به‌طور نسبی قیمت نفت‌های وابسته به آن را نیز بالا می‌برد.

همین اتفاق باعث شده نفت‌های غرب آفریقا مانند نیجریه و آنگولا – که معمولاً با فرمول مبتنی بر برنت قیمت‌گذاری می‌شوند – برای خریداران آسیایی گران‌تر شوند.

طبق گزارش رویترز، برخی گریدهای غرب آفریقا اکنون با تخفیف‌هایی تا ۵ دلار در هر بشکه نسبت به «برنت دیتد» عرضه می‌شوند؛ در حالی که ابتدای ماه این تخفیف حدود ۳ دلار بود.

«برنت دیتد» به قیمت فیزیکی محموله‌های واقعی نفت در بازار نقدی اشاره دارد (نه قراردادهای آتی)، و مبنای اصلی معاملات واقعی در بازار جهانی است.

افزایش تخفیف‌ها یک پیام روشن دارد: تقاضا ضعیف است.

چین اغلب به عنوان «خریدار نهایی» نفت‌های غرب آفریقا شناخته می‌شود؛ یعنی زمانی که مشتریان اروپایی یا دیگر آسیایی‌ها عقب می‌کشند، این پالایشگاه‌های چینی هستند که محموله‌ها را جذب می‌کنند. اما اکنون حتی تخفیف‌های سنگین هم ظاهراً اشتهای خرید را بالا نبرده است.

همزمان، تولیدکنندگان خاورمیانه قیمت‌های رسمی فروش خود را کاهش داده‌اند. عربستان برای چهارمین ماه متوالی قیمت رسمی فروش (OSP) گرید «عرب لایت» برای بارگیری مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) را پایین آورد.

«قیمت رسمی فروش» یا OSP عددی است که دولت یا شرکت ملی نفت یک کشور هر ماه اعلام می‌کند و مبنای قرارداد پالایشگاه‌ها قرار می‌گیرد. این قیمت معمولاً بر اساس شاخص‌هایی مانند عمان/دوبی تعیین می‌شود.

عربستان قیمت عرب لایت را در سطح برابر با میانگین عمان/دوبی تعیین کرده است؛ در حالی که در فوریه ۲۰۲۶ (بهمن ۱۴۰۴) این نفت با ۳۰ سنت پریمیوم فروخته می‌شد. این پایین‌ترین سطح قیمت‌گذاری از دسامبر ۲۰۲۰ (آذر ۱۳۹۹) محسوب می‌شود.

نتیجه چه بوده؟ چین خرید نفت عربستان و دیگر تولیدکنندگان خلیج فارس را افزایش داده است؛ زیرا هزینه نهایی واردات – حتی با در نظر گرفتن کرایه حمل – رقابتی‌تر شده است.

داده‌های شرکت تحلیلی «کلپر» نشان می‌دهد واردات چین از آفریقا در فوریه ۲۰۲۶ (بهمن ۱۴۰۴) حدود ۹۷۸ هزار بشکه در روز و در مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) حدود ۱.۰۴ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود؛ در حالی که این رقم در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ (پاییز ۱۴۰۴) حدود ۱.۲۵ میلیون بشکه در روز بوده است.

در بازار نفت، بسیاری از گریدها «قابل جانشینی» هستند؛ یعنی پالایشگاه می‌تواند نفتی با درجه API و میزان گوگرد مشابه را جایگزین کند. مثلاً عرب لایت عربستان، بانی لایت نیجریه و کابیندا آنگولا از نظر کیفیت به هم نزدیک‌اند. API شاخصی برای سنجش سبک یا سنگین بودن نفت است؛ هرچه عدد بالاتر باشد نفت سبک‌تر است و معمولاً برای تولید فرآورده‌های باارزش‌تر مناسب‌تر.

در این میان، یک برنده واضح دیده می‌شود: نفت روسیه.

نفت «اورال» روسیه که از بنادر اروپایی بارگیری می‌شود، پس از تحریم‌های غرب با تخفیف‌های قابل توجهی فروخته می‌شود. پس از آنکه هند – دیگر خریدار اصلی نفت روسیه – در چارچوب توافق تجاری با آمریکا پذیرفت خرید نفت تحریمی را کاهش دهد، چین به نظر می‌رسد سهم بیشتری از این نفت ارزان را جذب کرده است.

واردات نفت روسیه از اروپا به چین در فوریه ۲۰۲۶ (بهمن ۱۴۰۴) حدود ۸۲۴ هزار بشکه در روز برآورد می‌شود؛ در مقایسه با ۷۴۱ هزار بشکه در ژانویه ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۴) و ۴۴۴ هزار بشکه در دسامبر ۲۰۲۵ (آذر ۱۴۰۴).

رویترز در این گزارش به یک نکته کلیدی اشاره می‌کند: چین در عمل به تعیین کف و سقف قیمت نفت کمک می‌کند. وقتی قیمت‌ها پایین است، ذخایر خود را پر می‌کند و تقاضا را بالا می‌برد؛ وقتی قیمت‌ها جهش می‌کند، خرید را کاهش می‌دهد و فشار تقاضا را کم می‌کند.

البته این تغییرات بلافاصله در آمار دیده نمی‌شود، زیرا بین زمان خرید یک محموله و تحویل آن چند ماه فاصله وجود دارد. اما الگوی رفتاری پکن در سال‌های اخیر نشان می‌دهد این کشور به‌صورت فعال و تاکتیکی از بازار برای مدیریت هزینه انرژی خود استفاده می‌کند.

اکنون هم به نظر می‌رسد در واکنش به نفت ۷۰ دلاری و ریسک‌های ژئوپلیتیک در خلیج فارس، چین در حال ترکیب‌سازی جدیدی است:

خرید بیشتر نفت‌های تخفیف‌دار روسیه و خاورمیانه، کاهش سهم نفت‌های گران‌تر وابسته به برنت، و احتمالاً کاهش تدریجی حجم کل واردات.

اگر این الگو ادامه پیدا کند، پیام آن برای بازار جهانی روشن است: هر جهش قیمتی، خیلی زود با یک خریدار بزرگ و حسابگر مواجه می‌شود که آرام اما مؤثر، سمت تقاضا را تعدیل می‌کند.