ضدحمله پکن؛ چین چگونه آمریکا را دور میزند؟
به گزارش زومان، چین در حال تدارک فرصتی است تا از تعرفههای اعمالشده توسط دونالد ترامپ به نفع خود استفاده کند و تجارت جهانی را بهگونهای بازآرایی کند که اقتصاد ۱۹ تریلیون دلاریاش را برای سالهای طولانی از فشار آمریکا مصون سازد.
بررسی خبرگزاری رویترز نشان میدهد پکن از عدم قطعیتی که ترامپ ایجاد کرده بهره میبرد تا پایگاه عظیم تولیدی خود را به بزرگترین بلوکهای اقتصادی جهان ــ از جمله اتحادیه اروپا، کشورهای حوزه خلیج فارس و یک پیمان تجاری فرااقیانوس آرام ــ پیوند بزند. این تلاش شامل تسریع در نهاییسازی حدود ۲۰ توافق تجاری است که بسیاری از آنها سالها در دست مذاکره بودهاند؛ آن هم در شرایطی که نگرانیهای گستردهای درباره مازاد تولید چین، دسترسی نابرابر به بازار و ضعف تقاضای داخلی وجود دارد.
مرور رویترز بر ۱۰۰ مقاله چینیزبان از پژوهشگران تجاری وابسته به دولت که از سال ۲۰۱۷ تاکنون منتشر شدهاند، نشان میدهد مشاوران سیاستی چین بهصورت نظاممند در پی «مهندسی معکوس» سیاست تجاری آمریکا و خنثیسازی راهبرد مهار واشنگتن بودهاند.
اکنون چین در حال اجرای این نقشه است.
توافقی که در جریان سفر ژانویه مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، به پکن حاصل شد ــ و تعرفهها بر خودروهای برقی چینی را کاهش میدهد ــ به گفته ۱۰ منبع از جمله مقامهای چینی و دیپلماتهای تجاری، نخستین مورد از مجموعه توافقهایی است که هدف آن تضعیف اهرم فشار آمریکاست.
یکی از مقامهای چینی درباره برنامه تجاری برهمزننده ترامپ گفت: «وقتی رقیبت در حال اشتباه کردن است، مزاحمش نشو.»
این بررسی که بر بیش از ۲ هزار مقاله راهبرد تجاری مورد تأیید آکادمی علوم اجتماعی چین (CASS) و دانشگاه پکن ــ که به رهبران عالی مشاوره میدهند ــ استوار است، نشان میدهد نخبگان سیاستگذاری بهطور کلی پذیرفتهاند که تغییرات ساختاری دردناک، بهایی است که برای سلطه بلندمدت چین بر تجارت جهانی باید پرداخت.
دو دیپلمات غربی گفتند در صورت موفقیت، پکن میتواند بیش از یک دهه سیاست تجاری آمریکا را دگرگون کرده و خود را در قلب نظمی چندجانبه با محوریت چین قرار دهد.
چینیها اکنون یک فرصت طلایی دارند.- آلیسیا گارسیا هررو، پژوهشگر ارشد اندیشکده بروگل
با این حال، وزارت بازرگانی چین به درخواست اظهارنظر درباره راهبرد پکن پاسخی نداد.
یک مقام آمریکایی در پاسخ به پرسشی درباره رویکرد چین به رویترز گفت که تعجبی ندارد کشورهایی که مازاد تجاری بزرگ دارند، به دنبال حفظ جهانیسازی باشند.
او افزود: «رئیسجمهور ترامپ در حال اصلاح مشکلاتی است که جهانیسازی برای ایالات متحده ایجاد کرده، در حالی که دیگر کشورها تلاش میکنند همزمان با از بین رفتن دسترسی آزاد به بازار آمریکا، بیش از پیش بر جهانیسازی تکیه کنند.»
ایجاد بلوکها
تغییر لحن چین بازتاب محاسبات جدید این کشور است. یک سال پیش، پکن با ارجاع به مائو تسهتونگ و توانایی مقابله با غرب در جنگ کره، از تبلیغات جنگطلبانه استفاده میکرد.
اکنون، در حالی که چین آماده استقبال از ترامپ در آوریل میشود، دیپلماتهایش در حال سفر به نقاط مختلف جهان هستند و از شرکای تجاری میخواهند در دفاع از چندجانبهگرایی و تجارت آزاد با آن همراه شوند.
در ژانویه، چین عالیترین دیپلمات خود را به لسوتو ــ که ترامپ ابتدا بر آن تعرفه ۵۰ درصدی اعمال کرده بود ــ اعزام کرد تا وعده همکاری بدهد. حالا رسانههای دولتی شنبه اعلام کردند چین تعرفه واردات از ۵۳ کشور آفریقایی را به صفر خواهد رساند.
همزمان، چین در حال عرضه سامانههای گمرکی مبتنی بر هوش مصنوعی به همسایگان و بازطراحی زیرساختهای دیجیتال پشتیبان تجارت است.
این اقدامات نشاندهنده هدفی است که در مقالات شناسایی شده: ادغام عمیق چین در تجارت جهانی بهگونهای که شرکا نتوانند تحت فشار آمریکا از آن جدا شوند.
نی فِنگ، پژوهشگر مؤسسه مطالعات آمریکا، در سال ۲۰۲۴ نوشت: «در مقابله با رقابت راهبردی آمریکا با چین، "ضدجداسازی" باید تمرکز اصلی چین باشد.»
مقامهای چینی اکنون در حال تسریع مذاکرات تجاری متوقفشده هستند. از سال ۲۰۱۷، چین با کشورهایی از جمله هندوراس، پاناما، پرو، کره جنوبی و سوئیس در حال مذاکره بوده است.
هه یونگچیان، سخنگوی وزارت بازرگانی چین، در جریان سفر کارنی گفت: «ما آمادهایم با کشورها و مناطق علاقهمند درباره توافقهای دوجانبه و منطقهای تجارت و سرمایهگذاری مذاکره کنیم.»
وانگ یی، وزیر خارجه چین، در نوامبر با مطرح کردن احتمال توافق تجارت آزاد با بروکسل در گفتوگو با همتای استونیایی خود، مذاکرهکنندگان اروپایی را غافلگیر کرد.
یک ماه بعد، او از شورای همکاری خلیج فارس خواست مذاکرات طولانیمدت درباره توافق تجارت آزاد را به سرانجام برساند. در ژانویه، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، با شی جینپینگ برای آغاز مطالعه امکانسنجی توافق تجارت خدمات که میتواند موانع شرکتهای بریتانیایی را کاهش دهد، موافقت کرد.
فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، نیز گفته در سفر هفته آینده خود به دنبال «شراکتهای راهبردی» با چین خواهد بود.
با این حال، مازاد تجاری عظیم چین این تلاش را پیچیده میکند. برخی اعضا نگراناند تولیدکنندگان چینی از دسترسی بیشتر به بازار برای صادرات کالاهای ارزان مازاد استفاده کنند، در حالی که تقاضای داخلی چین همچنان ضعیف است.
یک دیپلمات ارشد تجاری اروپایی نیز پیشنهادهای پکن را «تبلیغات صرف چینی» خواند و گفت بروکسل برنامهای برای توافق تجاری ندارد.
با این حال، مشاوران چینی دلسرد نشدهاند. یکی از آنها به رویترز گفت اتحادیه اروپا و چین در دوره نخست ترامپ بر سر توافق مهم سرمایهگذاری ۲۰۲۰ را مذاکره کردند؛ هرچند این توافق در ۲۰۲۱ و پیش از اجرا، به دلیل اختلاف بر سر تحریمهای حقوق بشری متوقف شد.
درسهای آموختهشده
برخی مشاوران چینی در مقالات خود استدلال کردهاند پکن باید مطالعه کند که واشنگتن چگونه نهادهای جهانی را «ابزاری» کرده و از فرصتهای ناشی از تمایل ترامپ به کنار گذاشتن یا تضعیف نهادهای چندجانبه مانند سازمان تجارت جهانی بهره ببرد.
دیگران پیشنهاد دادهاند چین بر تأثیرگذاری بر استانداردهای جهانی در حوزههایی مانند مالکیت فکری تمرکز کند؛ از طریق ابتکار کمربند و جاده شی جینپینگ و عضویت در مشارکت اقتصادی جامع منطقهای (RCEP) که حدود ۳۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهان را پوشش میدهد.
مازاد تریلیون دلاری
با این حال، ریسکهایی که مازاد تجاری ۱.۲ تریلیون دلاری چین برای بخشهای تولیدی شرکای تجاری ایجاد میکند، قابل چشمپوشی نیست.
پاسکال لامی، مدیرکل پیشین سازمان تجارت جهانی و کمیسر سابق تجارت اتحادیه اروپا، گفت شرکتهای چینی بیش از آنچه اروپا بتواند جذب کند کالا به این قاره ارسال میکنند.
اما متعادلسازی پروژهای بلندمدت است. ترامپ سه سال دیگر در قدرت خواهد بود و دولت بعدی ممکن است به سیاست ائتلافسازی برای مهار چین بازگردد.
ژائو پو، که در ۲۰۲۳ در دانشگاه رنمین فعالیت داشت و اکنون پژوهشگر مؤسسه مطالعات آمریکای CASS است، نوشت: چین باید «منطق اقدامات آمریکا در نهادهای بینالمللی و گامهای احتمالی بعدی آن را بهطور عمیق مطالعه کند تا بتواند در آینده به تهاجمهای راهبردی فزاینده بهتر پاسخ دهد.»
به نظر شما آیا استراتژی چین برای مقابله با فشار آمریکا موفق خواهد بود؟ دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.