گزینه اول سرمایه‌گذاری ایرانیان؛ بازارهایی که از ذهن مردم حذف شدند

پیش از آنکه جرقه جنگ در اسفند گذشته زده شود، مرکز افکارسنجی ملت (وابسته به مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی)، ذهنیت اقتصادی مردم ایران را برای سال ۱۴۰۵ رصد کرده بود. فارغ از اینکه در واقعیت چه روندی در بازارها طی شده اینکه در ذهنیت و انتظارات مردم چه می‌گذرد، جالب توجه است. بیایید ببینیم در آن گزارش چه خبر بود و مردم چطور درباره امسال فکر می‌کردند.

وقتی به پشت سر نگاه می‌کنیم، تصویر شفاف است. مردم با پوست و گوشت خود هم تورم‌های بالا را لمس کرده‌اند، هم آن که در این میانه چه چیزی ارزش دارایی‌شان را بیشتر حفظ کرده است. البته در این باره نظرها متفاوت بوده ‌است. طبق این نظرسنجی که جامعه آماری آن را افراد بالای ۱۸ سال در مراکز استان‌ها تشکیل می‌دهند، ۶۸.۴ درصد معتقدند که در یک سال گذشته (منتهی به آبان ۱۴۰۴)، طلا پربازده‌ترین بازار بوده است. وقتی از بازار طلا حرف می‌زنیم، منظورمان ترکیب سکه، شمش و صندوق‌های طلا است. رقیب بعدی کیست؟ ارز. اما با با فاصله زیاد! تنها ۱۰.۵ درصد از مردم معتقدند که دلار و سایر ارزها در سال گذشته سودده‌ترین بوده‌اند. این اختلاف فاحش نشان می‌دهد که طلا در ذهنیت عمومی، فرسنگ‌ها جلوتر از هر رقیب دیگری می‌تازد. زمین، مسکن و خودرو نیز در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

نکته‌ جذاب و قصه‌گو در این آمارها، تفاوت نگاه اقشار مختلف است. انگار که هر گروه با عینک متفاوتی به بازار نگاه می‌کند. داده‌ها نشان می‌دهند افرادی که تحصیلات دانشگاهی دارند، نیم‌نگاهی به تکنولوژی دارند؛ این گروه باور داشته‌اند که در سال گذشته، رمز ارزها سودده‌تر از خودرو بوده‌اند.

در سمت دیگر ماجرا هم، بازنشستگان ایستاده‌اند. دنیای آن‌ها با بقیه متفاوت است. این قشر شاید با تکیه بر تجربه‌شان، برخلاف تمام گروه‌های شغلی دیگر، مسکن را سودده‌ترین بازار دانسته‌اند و جالب‌تر اینکه طلا را در پایین‌ترین رده سوددهی قرار داده‌اند. شاید برای آن‌ها، هیچ چیز جای امنیت چهاردیواری را نمی‌گیرد.

اما بیایید چراغ قوه را به سمت آینده بگیریم. مردم چه انتظاری از ماه‌های بعدش داشتند؟ آیا همچنان طلا یکه‌تاز میدان بود؟ پاسخ کوتاه «بله» است، اما با اندکی تردید. در ارزیابی کوتاه‌مدت (سه ماهه)، ۵۱.۱ درصد افراد همچنان طلا را سودآور می‌دیدند. برای بازه یک‌ساله، این عدد به ۴۶.۴ درصد می‌رسد. اگرچه این عدد نسبت به نگاه ۶۸ درصدی به گذشته کمتر است، اما همچنان با فاصله‌ای قابل توجه از سایر بازارها جلوتر است. در پیش‌بینی یک‌ساله دارایی‌ها، رده دوم متعلق به ارز است که تنها ۱۳.۶ درصد آرا را به خود اختصاص داده است. بازارهای دیگر مثل زمین، مسکن، خودرو و کریپتو در رده‌های بعدی دست و پا می‌زنند.

بیایید کمی به عقب برگردیم تا عمق تغییر ذائقه مردم را درک کنیم. پاییز ۱۴۰۰ را به یاد دارید؟ آن زمان تنها ۱۰.۸ درصد مردم فکر می‌کردند طلا در سال بعدش سودده خواهد بود. حتی در تابستان ۱۴۰۱، تصور غالب (۴۵.۵ درصد) این بود که زمین و مسکن پادشاه سوددهی است. اما حالا ورق کاملاً برگشته است. پیش‌بینی‌ها از «ملک‌محوری» به سمت «طلا‌محوری» تغییر جهت داده ‌است. نکته عجیب‌تر اینکه رمز ارزها که در پاییز ۱۴۰۰ جایگاه دوم انتظارات سوددهی در بازارهای مالی را داشتند، حالا با ریزش ارزش بیت کوین، اعتبارشان را از دست داده و پایین‌تر از خودرو و مسکن قرار گرفته‌اند. خودرو نیز که عمدتا کالایی سرمایه‌ای محسوب می‌شود، حالا انتظار سوددهی پایین‌تری نسبت به طلا و زمین در ذهن افراد دارد.

اما تکان‌دهنده‌ترین بخش این گزارش، نه در مورد طلا است و نه دلار؛ بلکه در مورد بازارهایی است که تقریباً از نقشه ذهنی مردم حذف شده‌اند. بورس، صندوق‌های درآمد ثابت و سپرده‌گذاری در بانک، وضعیت ناامیدکننده‌ای داشتند. برای هر کدام از این بازارها، کمتر از ۱ درصد مردم معتقد بودند این بازارها در یک سال قبلش سودده بوده‌‌اند و کمتر از ۲ درصد هم انتظار سوددهی هر کدام از این بازارها در آینده را داشتند. مثلاً تنها ۱.۳ درصد امید داشتند که بورس در سال ۱۴۰۵ سودده‌ترین باشد. و اما زنگ خطر اصلی: وقتی از مردم پرسیده شد «در یک سال آینده چه بازاری بیشترین سود را دارد؟»، دومین گروه بزرگ پس از طرفداران طلا، کسانی بودند که گفتند: «نمی‌دانم.»

این دسته در حال بزرگ شدن است، درست مثل روند صعودی مسکن و زمین. این یعنی جدا از کسانی که به پناهگاه امن طلا گریخته‌اند، درکنار آن که زمین و مسکن پررنگ‌تر می‌شود، و عده زیادی در میان امواج متلاطم بازارها احساس گم‌شدگی می‌کنند. آن‌ها دیگر نمی‌توانند پیش‌بینی کنند و این عدم قطعیت، شاید مهم‌ترین سیگنال برای اقتصاد باشد.

آیا شما هم برای حفظ ارزش پولتان به طلا پناه برده‌اید یا استراتژی دیگری دارید؟ دیدگاه خود را بنویسید.